NHÓM NGHIÊN CỨU "THƯƠNG MẠI CHÂU Á"

I. THÔNG TIN CHUNG

Thành lập năm 1999, “Nhóm Nghiên cứu thương mại châu Á” (Group of Asian Commercial Studies, USSH, VNU) là sự phát triển tiếp nối từ truyền thống và nền tảng học thuật của Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhóm thành lập trên cơ sở một số thành viên của Bộ môn Lịch sử thế giới, Khoa Lịch sử. Trong quá trình phát triển, thành viên của Nhóm luôn có sự mở rộng nhưng chủ yếu vẫn là các sinh viên tốt nghiệp từ Bộ môn và Khoa Lịch sử. Nhóm có 11 thành viên chính và trên 20 thành viên tham gia. Đến nay, Nhóm đã trải qua gần năm xây dựng, phát triển và đã đạt được một số thành tựu nhất định trong lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo, hợp tác quốc tế.

- Thuộc đơn vị: Khoa Lịch sử, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN.

- Trưởng nhóm:

GS.TS Nguyễn Văn Kim

- Các thành viên chính:

  1. PGS.TS Hoàng Anh Tuấn, Trường Đại học KHXH&NV
  2. TS. Nguyễn Mạnh Dũng, Trường Đại học KHXH&NV
  3. TS. Phạm Văn Thủy, Trường Đại học KHXH&NV
  4. TS. Dương Văn Huy, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam
  5. ThS.NCS Bùi Hữu Tiến, Trường Đại học KHXH&NV
  6. ThS.NCS Đỗ Trường Giang, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam
  7. ThS.NCS Lê Thị Khánh Ly, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
  8. ThS.NCS Lê Thế Lâm, Học viện Chính trị Quốc gia Khu vực I
  9. ThS. Nguyễn Nhật Linh, Trường Đại học KHXH&NV
  10. ThS.NCS Nguyễn Tiến Dũng,Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
  11. ThS. Vũ Thị Xuyến, Trường Đại học KHXH&NV

II. ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

1. Định hướng chung

Thực hiện phương châm: Nghiên cứu Lịch sử thế giới phải xuất phát từ vị thế của Việt Nam, đặt trong mối quan hệ và vì lợi ích của Việt Nam, Nhóm NCTMCA đã xác định hướng nghiên cứu căn bản, chuyên sâu về thương mại đặc biệt là giao thương trên biển của Việt Nam với các quốc gia Đông Á và thế giới. Định hướng nghiên cứu đó không chỉ góp phần làm rõ truyền thống khai thác biển, phát triển kinh tế biển, các mối giao thương trên biển trong lịch sử Việt Nam mà còn hướng đến một cái nhìn toàn diện về lịch sử, văn hóa Việt Nam. Từ việc tập trung nghiên cứu thương mại biển, Nhóm cũng quan tâm nghiên cứu quá trình khai phá, xác lập, bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam. Trong quá trình đào tạo, nghiên cứu, Nhóm luôn coi trọng việc tiếp thu, phát triển hệ thống lý thuyết, phương pháp và luôn gắn lý thuyết, lý luận, phương pháp nghiên cứu với thực tiễn để xây dựng, củng cố những nền tảng căn bản nhằm hướng đến sự phát triển lâu dài của Nhóm và của một lĩnh vực nghiên cứu mới.   

Các nội dung nghiên cứu của Nhóm:

  1. Truyền thống khai thác biển của Việt Nam và các cộng đồng cư dân khu vực.
  2. Tâm thức và tư duy hướng biển của người Việt và các cộng đồng cư dân sống trên lãnh thổ Việt Nam.
  3. Các nền văn hóa, không gian văn hóa biển, đặc trưng và vai trò của các không gian văn hóa biển.
  4. Sự hình thành, hoạt động và vai trò của các cảng thị, cảng đảo và mối liên hệ của nó với các cảng sông, các trung tâm kinh tế, chính trị trong nước, quốc tế.
  5. Các Thể chể biển và mối liên hệ với các Thể chế nông nghiệp, Thể chế lâm nghiệp.
  6. Mối quan hệ giữa biển với lục địa, sự hình thành các tuyến giao thương, các nguồn thương phẩm.
  7. Hoạt động giao thương trên biển của người Việt và mối liên hệ giữa người Việt với các cộng đồng thương nhân Á – Âu.
  8. Quá trình tiếp giao, truyền bá và ứng đối xã hội, văn hóa.
  9. Xác lập, đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo của dân tộc ta qua các thời kỳ lịch sử.
  10. Xây dựng nguồn tư liệu, thông tin về biển đảo và các hoạt động kinh tế ngoại thương của Việt Nam cũng như các quốc gia khu vực, các nước có mối quan hệ truyền thống với Việt Nam...

Những định hướng nghiên cứu trên đây góp phần hướng đến một nhận thức đầy đủ, toàn diện hơn về lịch sử Việt Nam cũng như vị thế, vai trò của Việt Nam trong các mối quan hệ quốc tế. Các định hướng nghiên cứu đó cũng sẽ làm rõ hơn tiềm năng của kinh tế biển Việt Nam, chuẩn bị những luận cứ, cơ sở khoa học cho việc xây dựng chủ trương, chính sách phát triển kinh tế biển, khai thác, phát huy các nguồn tài nguyên biển, bảo vệ chủ quyền biển đảo và việc thực hiện thành công Chiến lược biển Việt Nam.

2. Hướng nghiên cứu trọng tâm

Châu Á là một thế giới rộng lớn, do vậy định hướng nghiên cứu chủ yếu của Nhóm tập trung vào khu vực Đông Á, với trọng tâm là làm rõ truyền thống hướng biển, khả năng khai thác biển và quan hệ thương mại biển của Việt Nam cũng như các quốc gia khu vực. Đến nay, các thành viên trong Nhóm đã có nhiều công trình nghiên cứu về vùng Bắc Bộ, miền Trung, Nam Bộ Việt Nam. Bên cạnh đó, nhiều thành viên trong Nhóm đã có những công trình nghiên cứu mang tính liên ngành và nhìn nhận truyền thống, quan hệ thương mại của Việt Nam trong hệ thống giao thương khu vực.

Trong những năm qua, Nhóm NCTMCA đã được Đại học Quốc gia Hà Nội quan tâm, đầu tư nghiên cứu về Thương cảng Vân Đồn và hệ thống cảng biển vùng Đông Bắc. Trong thời gian tới, Nhóm sẽ tập trung nghiên cứu về các thương cảng vùng Trung Bộ, với mục tiêu làm rõ cơ tầng văn hóa, sự phát triển tiếp nối và chuyển hóa từ cảng Champa sang cảng Đại Việt đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa các cảng biển, cửa sông với các vùng/ trung tâm cung cấp nguyên liệu, sản phẩm hàng hóa nằm sâu trong lục địa, mối liên hệ giữa các cảng biển và chính thể cầm quyền với các thủ lĩnh vùng Trường Sơn - Tây Nguyên, với các quốc gia láng giềng khu vực, sự hình thành các tuyến giao thương trong nước, quốc tế cũng như vai trò của các cộng đồng thương nhân (đặc biệt là Trung Hoa, Ấn Độ, Đông Nam Á, phương Tây...) trong các hoạt động kinh tế và đời sống xã hội. Sau khi kết thúc chương trình nghiên cứu về miền Trung, nhóm sẽ triển khai kế hoạch nghiên cứu về Nam Bộ với các thương cảng tiêu biểu như Óc Eo, Đồng Nai, Sài Gòn, Hà Tiên...

Nhóm nghiên cứu đã biên soạn, xuất bản một số công trình khảo cứu: Việt Nam trong hệ thống thương mại châu Á thế kỷ XVI-XVII (Nxb. Thế giới, 2007), Việt Nam trong thế giới Đông Á - Một cách tiếp cận liên ngành và khu vực học (Nxb. Chính trị Quốc gia, 2011), Người Việt với biển (Nxb. Thế giới, 2011), đồng thời có kế hoạch nghiên cứu và xuất bản công trình: Các thương cảng tiêu biểu của Việt NamCác thương cảng tiêu biểu của Đông Nam Á

>>> Giải thưởng và thành tích của nhóm nghiên cứu