Thực tập tìm hiểu đời sống tôn giáo: Khi tri thức Tôn giáo học được kiểm chứng giữa đời sống đức tin

Đối tượng nghiên cứu của Tôn giáo học vừa mang tính cá nhân, nội tâm, khó quan sát trực tiếp nhưng cũng mang tính thiết chế, cộng đồng và luôn vận động cùng những biến chuyển của đời sống xã hội đương đại. Chính vì vậy, người học Tôn giáo học không thể chỉ dừng lại ở việc nắm vững hệ thống giáo lý, lịch sử các tôn giáo hay lý thuyết tôn giáo học qua giáo trình, mà cần được trực tiếp quan sát tham dự đối với đời sống tôn giáo đang diễn ra, nơi giáo lý được thực hành, niềm tin được biểu đạt và các cộng đồng tôn giáo tồn tại trong tương quan với nhà nước, xã hội.

Theo tinh thần đó, từ ngày 20 đến 25/07/2026, giảng viên và sinh viên Khóa QH-2023 (K68) ngành Tôn giáo học, Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN đã hoàn thành học phần Thực tập, thực tế tại thành phố Hải Phòng - một địa bàn hội tụ nhiều tôn giáo cùng tồn tại và cùng biến đổi qua các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Điểm đặc trưng đầu tiên của chuyến thực tập là sinh viên có cơ hội được cách tiếp cận đa chủ thể về đời sống tôn giáo địa phương. Đoàn không chỉ làm việc với Ban Dân tộc và Tôn giáo thành phố Hải Phòng. Đây là cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo, mà còn trực tiếp gặp gỡ các chức sắc, chức việc của Công giáo, Tin Lành và Phật giáo cùng một số tín ngưỡng dân gian điển hình tại thành phố cảng. Sự sắp đặt này không ngẫu nhiên, mà phản ánh đúng bản chất của đời sống tôn giáo hiện nay, luôn tồn tại trong mối quan hệ ba chiều giữa thiết chế tôn giáo, thiết chế quản lý nhà nước và cộng đồng tín đồ. Muốn hiểu một hiện tượng tôn giáo, người nghiên cứu buộc phải đặt mình vào cả ba vị trí quan sát ấy, thay vì chỉ tiếp cận từ một phía.

Đoàn thực tập ngành Tôn giáo học làm việc với Ban Dân tộc và Tôn giáo thành phố Hải Phòng

Bên cạnh các buổi làm việc, đoàn còn khảo sát nhiều cơ sở tôn giáo và di tích tín ngưỡng tiêu biểu tại Hải Phòng. Với người học Tôn giáo học, mỗi cơ sở thờ tự không đơn thuần là một công trình kiến trúc, mà là một văn bản sống, nơi lưu giữ dấu vết của quá trình du nhập, bản địa hóa, thích ứng và cả những biến động của một tôn giáo trong dòng chảy lịch sử - xã hội Việt Nam. Việc đọc được những dấu vết ấy qua cách bài trí không gian thờ tự, qua lời kể của chức sắc, qua sinh hoạt của cộng đồng tín đồ, đòi hỏi một năng lực quan sát và diễn giải mang tính đặc thù chuyên ngành, sẽ không thể có được nếu chỉ học qua lý thuyết, sách vở.

Đoàn thực tập chụp ảnh lưu niệm tại trung tâm hành chính thành phố Hải Phòng

Đức Cha chia sẻ và trao đổi với đoàn thực tập

Thông qua chuyến thực tập, điền dã và khảo sát tại địa phương, sinh viên được vận dụng các phương pháp nghiên cứu Tôn giáo học như quan sát, phỏng vấn chức sắc và tín đồ, nghiên cứu điền dã tôn giáo và thu thập tư liệu tại thực địa. Đồng thời, sinh viên cũng có cơ hội đối chiếu giữa hai bình diện tri thức là bình diện giáo lý, tức là những gì kinh sách và học thuyết tôn giáo quy định, và bình diện thực hành, những gì thực sự diễn ra trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Khoảng cách, sự tương thích hay biến đổi giữa hai bình diện này chính là một trong những vấn đề cốt lõi mà lý thuyết tôn giáo học hiện đại quan tâm, và Hải Phòng đã trở thành một “địa bàn thí nghiệm thực địa” sinh động để sinh viên kiểm chứng điều đó bằng chính trải nghiệm của mình.

Đoàn chụp ảnh lưu niệm tại nhà thờ chính tòa Giáo phận Hải Phòng

Đoàn chụp ảnh lưu niệm với Đức Cha và Ban Dân tộc và Tôn giáo thành phố

Đoàn làm việc và chụp ảnh lưu niệm tại Nhà thờ Tin Lành, thành phố Hải Phòng 

Đoàn làm việc và chụp ảnh lưu niệm tại Chùa Đống Cao, Hải Phòng (Chùa Sếu - Hải Dương cũ)

Đoàn làm việc và chụp ảnh lưu niệm tại Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc thành phố Hải Phòng

Với định hướng đào tạo gắn lý luận với thực tiễn, ngành Tôn giáo học, Khoa Nhân học và Tôn giáo học luôn chú trọng tổ chức các hoạt động thực địa như một phần không thể thiếu trong chương trình đào tạo. Đó không phải là hoạt động ngoại khóa bổ trợ, mà là phương thức để tri thức lý luận về tôn giáo được kiểm nghiệm, cụ thể hóa và mở rộng trong chính đời sống tôn giáo đang vận động không ngừng. Chuyến thực tập tại Hải Phòng, vì vậy, không chỉ giúp sinh viên mở rộng hiểu biết về đời sống tôn giáo đương đại, mà còn góp phần bồi dưỡng nên những cử nhân Tôn giáo học có bản lĩnh, có năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng phức tạp của công tác tôn giáo trong xã hội hiện nay.