Không chỉ đặt vấn đề về sự thay đổi địa giới hành chính, Hội thảo hướng tới một câu hỏi có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn: Làm thế nào để từ những đơn vị hành chính mới có thể kiến tạo những không gian phát triển mới, kết nối hiệu quả các nguồn lực và bảo đảm phát triển bền vững?
Theo Ban Tổ chức, Hội thảo nhận được 70 bài tóm tắt, 63 bài toàn văn và lựa chọn 44 tham luận đưa vào Kỷ yếu. Các nghiên cứu tập trung vào năm nhóm vấn đề, từ cơ sở lý luận về không gian phát triển; tổ chức lại không gian sau sắp xếp đơn vị hành chính; phát triển kinh tế, nông nghiệp, du lịch xanh; không gian văn hóa – xã hội đến ứng dụng công nghệ số, GIS, AI và dữ liệu không gian trong quản trị lãnh thổ.

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương - Phó hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV đồng chủ tọa tại hội thảo
Một trong những thông điệp nổi bật của Hội thảo là yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý địa giới” sang “quản trị không gian phát triển”. Theo đó, thay đổi địa giới mới chỉ là điểm khởi đầu. Phía sau những đường ranh giới hành chính mới là quá trình tái cấu trúc các mối quan hệ giữa đô thị và nông thôn, trung tâm và vùng phụ cận, giữa các địa phương, cộng đồng dân cư cũng như sự thay đổi trong phân bố dân cư, hạ tầng, thị trường và nguồn lực phát triển.
Trong dòng thảo luận liên ngành đó, các nhà khoa học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN đã đóng góp những tiếp cận đáng chú ý từ địa – văn hóa, khoa học chính trị và nghiên cứu so sánh quốc tế.
Với tham luận “Liên kết vùng ở Việt Nam: Gợi mở một số vấn đề lý thuyết và thực tiễn từ góc nhìn địa – văn hóa”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Dũng, Phó Trưởng khoa Triết học và Quản lý, đề xuất mở rộng cách nhìn về liên kết vùng. Nếu liên kết vùng lâu nay thường được tiếp cận chủ yếu từ kinh tế, hạ tầng hay quản trị lãnh thổ, nghiên cứu nhấn mạnh thêm vai trò của lịch sử, văn hóa, bản sắc và cấu trúc xã hội.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Dũng đề xuất mở rộng cách nhìn về liên kết vùng
Theo cách tiếp cận này, liên kết vùng không chỉ là sự kết nối dòng vốn, lao động, hàng hóa hay hệ thống hạ tầng mà còn là quá trình kết nối các không gian văn hóa, cộng đồng xã hội và những giá trị lịch sử được hình thành trong thời gian dài. Từ đó, mục tiêu của liên kết vùng được mở rộng từ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế sang phát triển con người, củng cố sự gắn kết xã hội, bảo tồn bản sắc và tạo dựng nền tảng cho phát triển bền vững.
Từ góc nhìn khoa học chính trị, PGS.TS Nguyễn Anh Cường, Phó Trưởng khoa Chính trị và Quốc tế học, đặt vấn đề “Thay đổi địa giới và phép thử quản trị gần dân ở Việt Nam”. Nghiên cứu cho thấy sắp xếp đơn vị hành chính không nên chỉ được xem như một giải pháp kỹ thuật để tinh gọn bộ máy, mà cần được đánh giá từ khả năng chuyển hóa quy mô lãnh thổ mới thành năng lực điều hành thực chất và chất lượng phục vụ người dân.

PGS.TS Nguyễn Anh Cường báo cáo tham luận tại hội thảo
Theo nghiên cứu, quy mô hành chính mới cần đi cùng với phân quyền phù hợp, dữ liệu liên thông, dịch vụ công đa kênh, trách nhiệm giải trình, công bằng không gian và khả năng duy trì bản sắc, sự gắn kết của cộng đồng. Vì vậy, hiệu quả cải cách không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối được cắt giảm mà cần được nhìn nhận từ năng lực phục vụ, chất lượng quản trị và kết quả phát triển.
Bổ sung góc nhìn so sánh quốc tế, TS Nguyễn Thị Thùy Trang, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành, phân tích kinh nghiệm Nhật Bản qua nghiên cứu “Tái cấu trúc đơn vị hành chính và khả năng chống chịu của địa phương: Trường hợp Nhật Bản và hàm ý cho Việt Nam”.
Qua trường hợp sáp nhập đơn vị hành chính trong thời kỳ Heisei, nghiên cứu chỉ ra rằng quy mô hành chính lớn hơn không tự động tạo ra năng lực chống chịu tốt hơn. Hiệu quả sau sáp nhập còn phụ thuộc vào chất lượng quản trị đa cấp, cơ chế vận hành sau tái cấu trúc, năng lực tài chính – thể chế và đặc biệt là khả năng duy trì mối liên kết với cộng đồng địa phương.
Ba góc tiếp cận từ các nhà khoa học VNU-USSH cho thấy sắp xếp đơn vị hành chính là một quá trình có tác động sâu rộng tới không gian kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa. Địa giới có thể thay đổi bằng quyết định hành chính, nhưng để hình thành một không gian phát triển thực sự cần đồng thời tái cấu trúc phương thức quản trị, kết nối các nguồn lực và gìn giữ những mối liên hệ xã hội – văn hóa của cộng đồng.

Các nhà khoa học VNU-USSH tại hội thảo
Từ những trao đổi tại Hội thảo, khoa học xã hội và nhân văn tiếp tục cho thấy vai trò quan trọng trong việc nhận diện những vấn đề phát sinh sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời cung cấp các luận cứ khoa học cho quản trị lãnh thổ và hoạch định chính sách phát triển. Đây cũng là cơ sở để quá trình tổ chức lại không gian không dừng ở việc hình thành những đơn vị hành chính mới, mà hướng tới kiến tạo những không gian phát triển liên kết, bao trùm và bền vững trong giai đoạn mới.
Tin bài liên quan:
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: Hội thảo khoa học quốc gia “Kiến tạo không gian phát triển bền vững trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính ở Việt Nam”
Chuyên trang thông tin Chính sách và cuộc sống - TTXVN: Hội thảo khoa học "Kiến tạo không gian phát triển bền vững sau sắp xếp đơn vị hành chính"
Tác giả: Thùy Dzung, Thanh Thủy
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn