Nông thôn Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi, thích ứng và phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng  

 

GS.TS.Nguyễn Tuấn Anh - Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường ĐH KHXH&NV và GS.TS.Trịnh Duy Luân - Nguyên Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam đồng chủ trì toạ đàm

Nhận diện những vấn đề cốt lõi về phát triển nông thôn trong bối cảnh chuyển đổi
Phát biểu đề dẫn tại tọa đàm, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, nông thôn Việt Nam không chỉ là không gian sản xuất mà còn là không gian văn hóa - xã hội, nơi lưu giữ chiều sâu tinh thần và bản sắc của dân tộc. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, nông thôn đang đứng trước những biến đổi sâu sắc, đòi hỏi phải được nhìn nhận theo cách tiếp cận toàn diện và đa chiều.
Các tham luận tại tọa đàm cho thấy nông thôn Việt Nam hiện nay đang bước vào quá trình tái cấu trúc toàn diện về kinh tế, xã hội, không gian sống và văn hóa. Sự chuyển dịch từ không gian khép kín sang không gian mở, gắn kết với đô thị và thị trường, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với phát triển nông thôn.
Các định hướng lớn của Đảng tiếp tục được khẳng định, nhấn mạnh vai trò chủ thể của người nông dân trong quá trình phát triển nông nghiệp và nông thôn. Đồng thời, yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững được đặt ra, với sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp. Cùng với đó, phát triển nông nghiệp và nông thôn cần gắn chặt với bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các vùng.

Trước bối cảnh đó, tọa đàm tập trung thảo luận và gợi mở một số hướng nghiên cứu lớn như: nông thôn Việt Nam như một không gian xã hội đang tái cấu trúc, biến đổi kinh tế nông thôn và các chiến lược sinh kế của người dân, đổi mới quản trị nông thôn trong bối cảnh xây dựng chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng đã thảo luận về các vấn đề đang được quan tâm hiện nay như biến đổi dân số và phát triển nguồn nhân lực ở nông thôn đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số, văn hóa làng xã và phát triển bền vững nông thôn.
Bài toán về chuyển đổi, thích ứng của nông thôn Việt Nam hiện nay
Tham luận của TS. Cao Đức Phát - Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã cung cấp cái nhìn toàn diện về chương trình xây dựng nông thôn mới. Theo ông, chương trình đã đạt nhiều kết quả quan trọng về hạ tầng, thu nhập, giảm nghèo và ổn định xã hội, song vẫn còn những hạn chế như phát triển chưa đồng đều, kinh tế nông thôn chưa tạo đủ việc làm và môi trường còn nhiều thách thức.
Những vấn đề này cho thấy quá trình chuyển đổi nông thôn không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan chặt chẽ đến tổ chức xã hội, quản trị phát triển và bảo tồn văn hóa.

Quá trình chuyển đổi nông thôn hiện nay đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, nổi bật là yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, bảo tồn và phát triển các giá trị văn hoá.
Các ý kiến tại tọa đàm đều thống nhất rằng nông thôn không thể tiếp tục phát triển theo mô hình sản xuất nông nghiệp thuần túy mà cần chuyển sang phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị gia tăng.
Trong đó, chuyển đổi xanh được xác định là xu hướng tất yếu thông qua phát triển nông nghiệp sinh thái, bảo tồn tài nguyên và giảm phát thải. Song song với đó, chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hóa thông tin và kết nối thị trường.
PGS.TS. Đào Thế Anh – Nguyên Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Chủ tịch Hội Khoa học Phát triển Nông thôn Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu phát triển nông thôn theo cách tiếp cận tích hợp. Ông khẳng định vai trò của nông nghiệp sinh thái như nền tảng của chuyển đổi xanh, đồng thời nhấn mạnh chuyển đổi số là nội hàm và là công cụ của nông thôn hiện đại, cần gắn với đổi mới mô hình tổ chức sản xuất và nâng cao năng lực của người nông dân.

PGS.TS. Đào Thế Anh trình bày tham luận về phát triển nông nghiệp sinh thái và chuyển đổi số trong nông thôn PGS.TS. Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trình bày tham luận về chủ đề Nông thôn như một không gian văn hóa đang tái cấu trúc TS. Bùi Sỹ Lợi - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội TS. Nguyễn Tiến Dĩnh - ĐBQH Khóa XII, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thiếu tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Tài - Nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng

Hàm ý chính sách về phát triển nông thôn trong kỷ nguyên mới
Từ các thảo luận tại tọa đàm, nhiều hàm ý chính sách quan trọng đã được đặt ra.
Trước hết, cần định hình mô hình phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, thông minh, thịnh vượng, xanh, hạnh phúc và đáng sống. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng đời sống của người dân.
Trong đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là hai trụ cột xuyên suốt. Phát triển nông nghiệp sinh thái cần gắn với bảo tồn tài nguyên, trong khi chuyển đổi số vừa là nội hàm vừa là công cụ của nông thôn hiện đại.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, tăng cường khuyến nông, khuyến công nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận tri thức và công nghệ mới. Việc xây dựng đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, có khả năng thích ứng với thị trường và công nghệ, được xem là yếu tố then chốt.
Từ góc độ thể chế, cần tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy và cơ chế chính sách theo hướng đồng bộ, linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng vùng, đồng thời tăng cường tích hợp các chương trình phát triển để tối ưu nguồn lực.
Từ những ý kiến thảo luận tại tọa đàm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn sẽ tổng hợp, nghiên cứu và đề xuất các tư vấn khoa học tới các cơ quan hữu quan, đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách phát triển nông thôn trong kỷ nguyên mới.