TTLV: Cảnh quan âm thanh đô thị trong phim Xích lô (1995) và Ròm (2019)

THÔNG TIN VỀ LUẬN VĂN THẠC SĨ

1. Họ và tên học viên: Ngô Thu Hương                                        2. Giới tính: Nữ

3. Ngày sinh: 19/10/1993

4. Nơi sinh: Hungary

5. Quyết định công nhận học viên số: 5915/QĐ-XHNV                        Ngày 28 tháng 10 năm 2024 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

6. Các thay đổi trong quá trình đào tạo: Không

7. Tên đề tài luận văn: Cảnh quan âm thanh đô thị trong phim Xích lô (1995) và Ròm (2019)

8. Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử điện ảnh, truyền hình      Mã số: 8210231

9. Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Phùng Ngọc Kiên, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

10. Tóm tắt các kết quả của luận văn:

Luận văn khảo sát cách cảnh quan âm thanh đô thị được kiến tạo trong Xích Lô (Trần Anh Hùng, 1995) và Ròm (Trần Dũng Thanh Huy, 2019), trên cơ sở kết hợp lý thuyết cảnh quan âm thanh của R. Murray Schafer, quan hệ thính - thị của Michel Chion và cách tiếp cận không gian, đường biên, sự kiện của Yuri Lotman. Theo đó, cảnh quan âm thanh đô thị không chỉ phản ánh môi trường âm học của thành phố mà là một cấu trúc thính - thị tham gia kiến tạo không gian và tổ chức thời gian điện ảnh.

Kết quả nghiên cứu cho thấy hai bộ phim hình thành hai phương thức tổ chức không gian khác nhau. Phim Xích Lô kiến tạo phối cảnh thính - thị phân tầng, gắn với tình thế bị cưỡng ép và sự suy giảm khả năng tự quyết của chủ thể, còn phim Ròm kiến tạo phối cảnh thính - thị liên thông, trong đó nhân vật liên tục vượt qua các đường biên nhưng không đồng nghĩa với khả năng kiểm soát không gian. Trong cả hai phim, đường biên thính - thị luôn bất định do sự co giãn của trường thính giác và sự luân chuyển giữa hiện diện và phi hiện diện của nguồn âm.

Trên bình diện thời gian, luận văn xác định sự kiện âm thanh xuất hiện khi sự biến đổi của quan hệ thính - thị làm thay đổi cách thời gian được tổ chức và cảm nhận. Trong quan hệ với biến cố trần thuật, sự kiện âm thanh có thể mang tính dự hướng dưới hình thức chỉ dấu hoặc hồi hướng dưới hình thức dư âm. Trên toàn bộ tiến trình phim, chúng hình thành quỹ tích hội tụ ở phim Xích Lô và quỹ tích chuyển trạng thái ở phim Ròm, qua đó cho thấy hai cách khác nhau mà cảnh quan âm thanh tổ chức kinh nghiệm về biến đổi đô thị.

Đặt các kết quả này trong đối thoại với khái niệm bạo lực chậm của Rob Nixon, luận văn nhận diện một cảm thức bạo lực chậm về đô thị, chỉ rằng bạo lực không chỉ hiện diện tại những biến cố hữu hình mà được tích lũy trong không gian và kéo dài trong thời gian. Vì vậy, điểm chung quan trọng của Xích Lô và Ròm là cảnh quan âm thanh không chỉ cho biết thành phố vang lên như thế nào, mà còn tham gia kiến tạo thành phố như một cấu trúc không gian và làm cho những biến đổi của nó trở thành một kinh nghiệm có chiều thời gian.

11. Khả năng ứng dụng trong thực tiễn: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho những nghiên cứu tiếp theo về cảnh quan âm thanh trong điện ảnh nói chung, trong điện ảnh Việt Nam nói riêng

12. Những hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiến trình của cảnh quan âm thanh trong điện ảnh, lí thuyết âm thanh trong điện ảnh, mĩ học phim đương đại

13. Các công trình đã công bố có liên quan đến luận văn: Không có

INFORMATION ON MASTER’S THESIS

1. Full name: Ngo Thu Huong                                            2. Sex: Female

3. Date of birth: 19/10/1993                                               4. Place of birth: Hungary

5. Admission decision number: 5915/QĐ-XHNV          Dated 28/10/2024

6. Changes in academic process: No

7. Official thesis title: The Urban Soundscape in Vietnamese Cinema: A Study of Cyclo (1995) and Ròm (2019)

8. Major: Theory and History of Film and Television   9. Code: 8210231

10. Supervisors: Assoc. Prof. Dr. Phung Ngoc Kien, Faculty of Literature, University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi

11. Summary of the findings of the thesis: 

This thesis examines how the urban soundscape is constructed in Cyclo (Trần Anh Hùng, 1995) and Ròm (Trần Dũng Thanh Huy, 2019), drawing on R. Murray Schafer’s theory of the soundscape, Michel Chion’s concept of audiovisual relations, and Yuri Lotman’s approaches to space, boundaries, and events. From this perspective, the urban soundscape does not merely represent the city’s acoustic environment; rather, it constitutes an audiovisual structure that participates in the construction of cinematic space and the organization of cinematic time.

The findings demonstrate two distinct modes of spatial organization. Cyclo constructs a stratified audiovisual perspective, associated with situations of constraint and the diminishing agency of the subject. Ròm, by contrast, constructs an interconnected audiovisual perspective, in which characters continuously cross spatial boundaries without necessarily gaining control over those spaces. In both films, audiovisual boundaries remain unstable through the expansion and contraction of the auditory field and the shifting of sound sources between states of presence and absence.

On the temporal level, the thesis defines a sound event as occurring when a transformation in audiovisual relations alters the way time is organized and perceived. In relation to narrative events, sound events may operate prospectively, as indicators of an approaching event, or retrospectively, as its sonic residue. Across the films as a whole, these events form two different trajectories: a convergent trajectory in Cyclo and a trajectory of state transformation in Ròm. These trajectories reveal two different ways in which the urban soundscape organizes the experience of urban transformation.

Bringing these findings into dialogue with Rob Nixon’s concept of slow violence, the thesis identifies an aesthetic sense of urban slow violence: violence is experienced not only through visible events but also as something accumulated spatially and prolonged temporally. The significant commonality between Cyclo and Ròm, therefore, is that their urban soundscapes do more than convey how the city sounds. They participate in constructing the city as a spatial structure while making its transformations perceptible as experiences unfolding through time.

12. Practical applicability, if any: The thesis serves as a useful reference for further research on soundscapes in cinema in general, and in Vietnamese cinema in particular

13. Further research directions, if any: The evolution of soundscapes in cinema, film sound theory, and the aesthetics of contemporary films

14. Thesis-related publications: No