Thông tin Hội thảo khoa học Quốc gia: Báo cáo thường niên khảo cổ học Việt Nam năm 2026

I. LÝ DO, MỤC ĐÍCH TỔ CHỨC TỌA ĐÀM, HỘI NGHỊ, HỘI THẢO

1. Bối cảnh, lý do tổ chức

Trong bối cảnh toàn Đảng và toàn dân đang tích cực triển khai thực hiện các quan điểm, đường lối của Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và tinh thần chỉ đạo từ Nghị quyết số 80-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; trong đó việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản không chỉ để giữ gìn truyền thống mà còn nhằm biến di sản thành nguồn lực nội sinh, tạo động lực phát triển "kinh tế di sản" bền vững.

Hòa chung với định hướng đó, Khảo cổ học Việt Nam đã đi qua giai đoạn 6 năm (2020 - 2026) với những phát hiện mới, quan trọng đóng góp vào nghiên cứu khảo cổ học khu vực và thế giới. Đặc biệt, giai đoạn này ghi nhận dấu ấn học thuật và thành tựu xuất sắc của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), khi là một trong những đơn vị tiên phong chủ trì các dự án khai quật quy mô lớn cấp quốc gia. Tiêu biểu nhất phải kể đến đợt khai quật kỷ lục lên tới 6.000m2 tại tổ hợp di chỉ Vườn Chuối (Hà Nội) vào năm 2024 - 2025 do Nhà trường phối hợp cùng Bảo tàng Hà Nội và Viện Khảo cổ học thực hiện. Sự kiện này đã phát lộ quy mô di tích, số lượng hiện vật lớn chưa từng có, khẳng định Vườn Chuối là nơi hội tụ và kết tinh rực rỡ của các giai đoạn văn hóa từ Tiền Đông Sơn tiến tới Đông Sơn.

Tiếp đó, vào giữa năm 2025, Nhà trường lại tiếp tục ghi dấu ấn đậm nét khi chủ trì phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình tiến hành khai quật di tích Mán Bạc (Yên Mô, Ninh Bình), làm sáng tỏ không gian sinh hoạt, cấu trúc địa tầng và hệ thống mộ táng gần 4.000 năm tuổi của cư dân Hậu kỳ đá mới - Sơ kỳ đồng thau. Hay những hợp tác với Đại học Quốc gia Úc trong khai quật, nghiên cứu di tích Cái Bèo (Hải Phòng), Cồn Đất, Quỳnh Văn (Nghệ An)…

Bên cạnh những đại dự án mang tầm vóc quốc gia, vai trò tiên phong của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), đặc biệt là Khoa Lịch sử và Văn hóa còn được thể hiện đậm nét qua công tác đào tạo gắn liền với thực hành điền dã. Trong suốt những năm qua, để phục vụ học phần "Thực tập chuyên môn", mỗi năm học Khoa đều tổ chức đều đặn 03 đoàn thực tập khai quật tại các địa điểm di tích khác nhau trên khắp các tỉnh thành như Thành Quèn (Hà Nội), Chùa Yên Dưỡng, Hàm Long (Quảng Ninh), Cát Đồn (Hải Phòng), Thiện Kế (Tuyên Quang)… Những đợt thực tập kéo dài 15 ngày này không chỉ giúp sinh viên tự tay thực hành các phương pháp khai quật, thu thập hiện vật, mà kết quả khai quật từ các đoàn còn trực tiếp cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng giúp chính quyền địa phương lập hồ sơ bảo tồn di tích.

Nhìn rộng ra toàn quốc, bức tranh khảo cổ học giai đoạn này còn có sự góp mặt của những phát hiện mới như Mái Đá Ngườm (Thần Sa, Thái Nguyên) mang lại nhận thức mới về cấu trúc địa tầng thời đại đá cũ; Hoàng thành Thăng Long tiếp tục làm sáng tỏ quy mô kiến trúc thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn; Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) giải mã kỹ thuật đắp Tường Thành Dền của quân dân thế kỷ X; và các thành tựu rực rỡ từ văn hóa Óc Eo đóng góp trực tiếp vào hồ sơ đệ trình UNESCO…

Đứng trước khối lượng dữ liệu khổng lồ đó, kết hợp với các thành tựu khảo cổ học đáng tự hào của Nhà trường, yêu cầu cấp thiết được đặt ra là cần tổ chức hội thảo khoa học mang tính đúc kết chuyên sâu. Là một sự kiện thường niên nằm trong chuỗi hoạt động của Diễn đàn Nhân văn mùa thu, hội thảo sẽ tập trung nghiên cứu, phân tích các kết quả khai quật trong giai đoạn 2020-2026, góp phần hình thành bức tranh toàn cảnh có hệ thống về quá khứ dân tộc, đáp ứng đúng chủ trương của Đảng về việc lấy di sản làm nền tảng phát triển đất nước.

2. Mục đích, dự kiến kết quả

- Hệ thống hóa, trình bày các kết quả khai quật khảo cổ học trên toàn lãnh thổ Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu 2020-2026. Đồng thời, sự kiện gắn kết hoạt động nghiên cứu với sứ mệnh đào tạo của Trường Đại học KHXH&NV, tạo đòn bẩy nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ giảng viên, học viên cao học và sinh viên.

- Về dự kiến kết quả đầu ra, các báo cáo tham luận sẽ được phản biện và biên tập kỹ lưỡng. Mục tiêu là hướng tới xuất bản Kỷ yếu Hội thảo tại nhà xuất bản uy tín trong nước (dự kiến là Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội). Cuốn kỷ yếu sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo phục vụ đào tạo và nghiên cứu, đồng thời thể hiện rõ nét vai trò tiên phong, đóng góp của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đối với sự nghiệp khảo cổ học, bảo tồn di sản, văn hóa.

3. Danh nghĩa tổ chức
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội với đơn vị thực hiện trực tiếp là Nhóm Nghiên cứu Khảo cổ học và Văn minh Đông Á; Khoa Lịch sử và Văn hóa.
II. THÔNG TIN CỤ THỂ VỀ TỌA ĐÀM, HỘI NGHỊ, HỘI THẢO

1. Thời gian, địa điểm tổ chức tọa đàm, hội nghị, hội thảo
- Thời gian: 08:00-12:00 trong một ngày của diễn đàn mùa thu tháng 10; trường sẽ sắp xếp lịch.
- Địa điểm: E304, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.

2. Địa điểm tham quan, khảo sát (nếu có)

3. Hình thức và công nghệ tổ chức (nếu là hội nghị, hội thảo trực tuyến)
Hội thảo diễn ra dưới hình thức trực tiếp (offline) tại hội trường.

III. NỘI DUNG, CHƯƠNG TRÌNH LÀM VIỆC

Thời gian Nội dung công việc

- 07:30 - 08:00 Đón tiếp đại biểu, nhận tài liệu hội thảo.

- 08:00 - 08:15 Phát biểu khai mạc

- 08:15 - 08:30 Báo cáo đề dẫn: Tổng quan kết quả khai quật Khảo cổ học Việt Nam giai đoạn 2020-2026.

- 08:30 - 09:30 Tiểu ban 1: Khảo cổ học Việt Nam thời Tiền sử

- 09:30 - 10:30 Tiểu ban 2: Khảo cổ học Việt Nam thời Sơ sử

- 10:30 - 10:45 Giải lao (Teabreak).

- 10:45 - 11:45 Tiểu ban 3: Khảo cổ học Việt Nam thời Lịch sử

- 11:45 - 12:00 Báo cáo tổng kết hội thảo và Lễ bế mạc.