Tọa đàm Giới, Thân thể và Ký ức: Hành trình nữ đạo diễn Việt Nam tìm tiếng nói riêng

I. LÝ DO, MỤC ĐÍCH TỔ CHỨC TỌA ĐÀM

1. Bối cảnh, lý do tổ chức

Trong hơn hai thập niên qua, điện ảnh Việt Nam chứng kiến sự xuất hiện ngày càng rõ nét của các nữ đạo diễn với phong cách tự sự đa dạng và độc đáo. Từ tên tuổi thuộc thế hệ trước như Phạm Nhuệ Giang, đến lớp đạo diễn trẻ như Hồng Ánh, Ngô Thanh Vân, Nguyễn Hoàng Điệp, Mai Thu Huyền, Nguyễn Trinh Thi, Đặng Thái Huyền, Kathy Uyên, Dương Diệu Linh, Hà Lệ Diễm…, các nhà làm phim nữ đã và đang kiến tạo một “không gian nhìn” riêng, nơi giới, thân thể và ký ức trở thành trung tâm của biểu đạt. 

Trong bối cảnh điện ảnh Việt còn chịu ảnh hưởng mạnh từ diễn ngôn nam tính và khuôn mẫu văn hóa, việc nhận diện và thảo luận về “tự sự nữ” – cách phụ nữ kể chuyện, tái hiện cảm xúc và lịch sử qua điện ảnh – là cần thiết. Tọa đàm được tổ chức nhằm kết nối các nhà làm phim, các nhà nghiên cứu để trao đổi, mở rộng diễn ngôn về điện ảnh nữ Việt Nam trong mối liên hệ với nghiên cứu giới và văn hóa đương đại.

2. Mục đích, dự kiến kết quả

- Mục đích:

Mục đích của tọa đàm là tạo không gian học thuật – sáng tạo để trao đổi về tự sự nữ và ngôn ngữ hình ảnh nữ tính trong điện ảnh Việt; phân tích cách các nữ đạo diễn kiến tạo thế giới ký ức, thân thể và cảm xúc trong tác phẩm của mình. Từ đó, tọa đàm sẽ góp phần nhận diện và ghi nhận vai trò của phụ nữ trong lịch sử và hiện tại của điện ảnh Việt Nam, nâng cao nhận thức của công chúng và sinh viên về diện mạo điện ảnh nữ đương đại; đồng thời gợi mở các hướng tiếp cận mới trong giảng dạy và nghiên cứu điện ảnh Việt Nam từ lăng kính giới.

- Dự kiến kết quả: 7 báo cáo tham luận

+ Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp: Kể chuyện bằng cơ thể: khi trải nghiệm nữ trở thành hình ảnh điện ảnh

+ PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG HN): Từ ngoại biên đến trung tâm: Hành trình kiến tạo diễn ngôn nữ trong điện ảnh Việt Nam đương đại

+ TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG HN): Cảnh quan và thân thể nữ trong phim “Truyền thuyết về Quán Tiên”

+ TS. Hồ Khánh Vân (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Tp.HCM): Tự sự nữ trong điện ảnh Việt: Từ bị nhìn đến định hình tiếng nói chủ thể

+ TS. Nguyễn Thị Minh (Trường ĐH Sư phạm Tp.HCM): Ký ức nữ và những không gian im lặng: Từ chiến tranh đến đời thường

+ ThS. Hoàng Dạ Vũ (Trường ĐH Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội): Tự sự ký ức và thân phận nữ trong phim hậu chiến Việt Nam

+ Đạo điễn Hà Lệ Diễm: Ký ức, nữ tính và sự đồng cảm trong hành trình làm phim

3. Danh nghĩa tổ chức

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

II. THÔNG TIN CỤ THỂ VỀ TỌA ĐÀM

1. Thời gian, địa điểm tổ chức tọa đàm

- Thời gian: Dự kiến ngày 8/3/2026.

- Địa điểm: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

2. Địa điểm tham quan, khảo sát: Không

3. Hình thức và công nghệ tổ chức: Tọa đàm trực tiếp

III. NỘI DUNG, CHƯƠNG TRÌNH LÀM VIỆC

Tọa đàm tổ chức trong một buổi sáng, với dự kiến 7 báo cáo, tập trung vào các nội dung

- Khám phá ngôn ngữ tự sự nữ trong điện ảnh Việt Nam: cách các nữ đạo diễn kiến tạo điểm nhìn, cảm xúc và không gian kể chuyện riêng

- Phân tích hình tượng thân thể và kí ức như trung tâm biểu đạt trong phim của các đạo diễn nữ

- Đối thoại giữa sáng tạo và nghiên cứu: các nhà làm phim và các học giả cùng nhìn nhận về vấn đề giới, bản sắc và quyền biểu đạt trong điện ảnh

- Nhận diện thách thức và vị trí của nữ đạo diễn trong bối cảnh công nghiệp điện ảnh và văn hóa đại chúng đương đại Việt Nam

- Đề xuất hướng tiếp cận mới trong giảng dạy và nghiên cứu điện ảnh Việt từ lăng kính giới