Hội thảo khoa học quốc tế: Khoảng cách số và năng lực AI (Digital Gap and AI Literacy)

I. LÝ DO, MỤC ĐÍCH TỔ CHỨC 

1. Bối cảnh, lý do tổ chức

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đang tạo ra những biến đổi sâu sắc và toàn diện đối với đời sống kinh tế, xã hội, quản trị quốc gia, truyền thông và văn hóa trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh đó, AI không chỉ là một công nghệ kỹ thuật, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng định hình phương thức sản xuất tri thức, tổ chức xã hội và quá trình ra quyết định chính sách. Bên cạnh những cơ hội lớn về đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và chất lượng cuộc sống, quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI cũng làm gia tăng các hình thức bất bình đẳng mới, đặc biệt là khoảng cách số giữa các quốc gia, giữa các vùng miền, cũng như giữa các nhóm xã hội khác nhau.

Tại Việt Nam, việc đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xác định là định hướng chiến lược quan trọng trong các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Cùng với đó, việc ban hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (Luật số 93/2025/QH15) và Nghị định số 180/2025/NĐ-CP đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng nhằm thúc đẩy tự chủ khoa học, hợp tác công - tư và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội. Trong tiến trình này, khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò đặc biệt trong việc phân tích tác động xã hội của công nghệ, nhận diện các rủi ro về bất bình đẳng, đạo đức và quản trị, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định và điều chỉnh chính sách phát triển AI theo hướng bao trùm và bền vững.

Một trong những thách thức nổi bật hiện nay là khoảng cách số không chỉ thể hiện ở khả năng tiếp cận hạ tầng công nghệ, mà còn ở sự chênh lệch về tri thức, kỹ năng, năng lực tư duy và khả năng tham gia của các cá nhân, cộng đồng vào quá trình phát triển và quản trị AI. Trong bối cảnh đó, năng lực AI (AI literacy) cần được hiểu một cách toàn diện, bao gồm không chỉ kỹ năng sử dụng công nghệ, mà còn là hiểu biết nền tảng về nguyên lý vận hành của AI, năng lực tư duy phản biện, nhận thức đạo đức, trách nhiệm xã hội và khả năng tham gia vào các thảo luận, quyết sách liên quan đến AI ở các cấp độ khác nhau. Việc thiếu hụt năng lực AI có thể dẫn đến nguy cơ gia tăng bất bình đẳng xã hội, loại trừ số và những hệ lụy dài hạn đối với phát triển con người.

Xuất phát từ những yêu cầu lý luận và thực tiễn nêu trên, Hội thảo khoa học quốc tế “Khoảng cách số và Năng lực AI” được tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026 nhằm tạo không gian đối thoại học thuật - chính sách liên ngành, quy tụ các nhà nghiên cứu, giảng viên, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách trong nước và quốc tế. Hội thảo hướng tới việc trao đổi, phân tích và làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế liên quan đến thu hẹp khoảng cách số, phát triển năng lực AI và vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Qua đó, Hội thảo góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách, đào tạo nguồn nhân lực và định hướng phát triển AI phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

2. Mục đích 

- Phân tích bối cảnh, thực trạng và những vấn đề đặt ra liên quan đến khoảng cách số và năng lực AI tại Việt Nam và trên thế giới, làm rõ các biểu hiện bất bình đẳng mới phát sinh trong quá trình chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo ở các lĩnh vực kinh tế, xã hội, giáo dục, truyền thông và quản trị.

- Thảo luận các cách tiếp cận lý luận, mô hình phân tích và kinh nghiệm quốc tế trong việc thu hẹp khoảng cách số, phát triển năng lực AI theo hướng bao trùm, có trách nhiệm và bền vững, đồng thời đánh giá khả năng vận dụng các mô hình này trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam.

- Nhận diện những xu hướng, thách thức và vấn đề cần quan tâm trong phát triển và quản trị AI trong thời gian tới, bao gồm các khía cạnh về đạo đức, công bằng xã hội, quyền con người, năng lực tham gia chính sách và vai trò của các chủ thể trong hệ sinh thái AI.

- Phác thảo định hướng, mục tiêu và phương thức đóng góp của các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong việc nâng cao năng lực AI, cung cấp luận cứ khoa học, tư vấn và phản biện chính sách, cũng như đồng hành cùng các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức và cộng đồng trong tiến trình chuyển đổi số và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

3. Dự kiến kết quả

- Một số đặc biệt (Special Issue) từ các bài viết tốt nhất của Hội thảo sẽ được xuất bản bởi Tạp chí Emerging Media (Sage and SJTU) xuất bản vào cuối năm 2026 hoặc đầu 2027.

4. Danh nghĩa tổ chức: 

- Đơn vị chủ trì: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội;

- Đơn vị phối hợp: Viện Phương tiện truyền thông và Truyền thông, Trường Đại học Giao thông Thượng Hải (Shanghai Jiao Tong University – SJTU).

II. THÔNG TIN CỤ THỂ

1. Thời gian và địa điểm tổ chức

- Thời gian dự kiến tổ chức: Ngày 22 tháng 10 năm 2026.

- Địa điểm: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.

2. Địa điểm tham quan, khảo sát: Thăm quan, khảo sát một số di tích lịch sử, văn hoá, danh thắng ở Hà Nội gồm Văn Miếu, Bảo tàng Dân tộc học.

3. Hình thức tổ chức: Trực tiếp

4. Ngôn ngữ: tiếng Việt, tiếng Anh

III. NỘI DUNG VÀ CHƯƠNG TRÌNH HỘI THẢO

Nội dung hội thảo tập trung các chủ đề sau:

- Khoảng cách số và Năng lực AI trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế;

- Định hướng nghiên cứu, chính sách và hợp tác quốc tế về khoảng cách số và năng lực AI;

- Các hướng nghiên cứu chuyên sâu về khoảng cách số, năng lực AI, giáo dục, truyền thông, quản trị, đạo đức, kinh tế số và hợp tác quốc tế