Toàn cảnh Hội thảo
Không để nguồn vốn văn hóa dừng ở dạng tiềm năng
Việt Nam có nguồn tài nguyên di sản, bề dày lịch sử và hệ tri thức bản địa phong phú. Tuy nhiên, những giá trị này sẽ chỉ dừng lại ở dạng tiềm năng nếu thiếu những chủ thể có năng lực nghiên cứu, luận giải, số hóa và chuyển hóa thành tài sản có giá trị. Trong khi đó, quá trình phát triển công nghiệp văn hóa đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực sáng tạo, nhất là khả năng tư duy liên ngành và kết nối giữa văn hóa, kinh tế, công nghệ, quản trị và sở hữu trí tuệ.
Từ thực tế đó, GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng giáo dục đại học không thể tiếp tục giới hạn trong mô hình truyền thụ tri thức hàn lâm, khép kín và xa rời nhu cầu của đời sống. Trường đại học phải trở thành trung tâm nghiên cứu, cung cấp dữ liệu gốc có độ tin cậy, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận “Chuyển hóa vốn văn hóa thành động lực kinh tế sáng tạo: Vai trò của giáo dục đại học trong mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”
Sinh viên và các nhà nghiên cứu, bên cạnh việc am hiểu lịch sử, văn hóa Việt Nam, cần được trang bị kiến thức về quản trị, công nghệ, luật sở hữu trí tuệ, tư duy thiết kế và năng lực sáng tạo. Đây là nền tảng để những ý tưởng nghiên cứu có thể được mô hình hóa thành dự án, sản phẩm văn hóa hoặc giải pháp phục vụ cộng đồng trước khi chuyển giao cho doanh nghiệp và thị trường.
Các đại biểu tham dự Hội thảo
Ba chủ thể cùng tham gia một chu trình sáng tạo
GS.TS Hoàng Anh Tuấn đề xuất vận dụng mô hình “ba vòng xoắn”, gồm Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, nhằm thiết lập một chu trình liên kết khép kín để tài nguyên văn hóa được khai thác, tái tạo và không ngừng gia tăng giá trị. Trong mô hình này, nhà trường là trung tâm đào tạo tri thức liên ngành, cung cấp nguồn vốn văn hóa và vốn con người; doanh nghiệp là bệ phóng ứng dụng công nghệ, thương mại hóa sản phẩm; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, chính sách và hạ tầng cho hệ sinh thái sáng tạo.
Các đại biểu tham dự Hội thảo
Sự giao thoa giữa ba chủ thể sẽ tạo ra không gian hợp tác, nơi cơ quan quản lý, doanh nghiệp và giới nghiên cứu cùng tham gia giải quyết những bài toán phát triển của địa phương và đất nước. Tri thức lịch sử, văn hóa, xã hội qua đó không chỉ nằm trong các công trình nghiên cứu mà có thể trở thành nguồn tài nguyên ứng dụng, góp phần tạo ra giá trị kinh tế.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết, thực tiễn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã cho thấy những tín hiệu tích cực. Đến cuối năm 2025, nguồn thu từ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức chiếm khoảng 26% tổng nguồn thu của nhà trường; trong chín tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này tiếp tục tăng. Đáng chú ý, hơn một nửa nguồn thu từ hoạt động khoa học, công nghệ đến từ lĩnh vực văn hóa và di sản.
Đoàn chủ tọa chủ trì và điều hành Hội thảo
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, kết quả này cho thấy tiềm năng chuyển hóa tri thức văn hóa thành nguồn lực phát triển là rất lớn nếu có cơ chế hợp tác phù hợp và các chủ thể tham gia một cách chủ động.
Chuyển từ cấp ngân sách sang đặt hàng tri thức
Đối với Nhà nước và chính quyền địa phương, GS.TS Hoàng Anh Tuấn đề nghị đẩy mạnh cơ chế thử nghiệm chính sách và đặt hàng tri thức. Khung pháp lý về hợp tác công - tư lâu nay chủ yếu được thiết kế cho các lĩnh vực như giao thông, năng lượng, trong khi văn hóa, giáo dục và nghệ thuật vẫn thiếu những cơ chế đủ linh hoạt. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp còn e dè khi đầu tư vào bảo tàng nghệ thuật đương đại, nhà hát kỹ thuật số hoặc tài trợ dài hạn cho các dự án sản xuất sản phẩm văn hóa gắn với di sản.
Các đại biểu tham dự Hội thảo
Do đó, Nhà nước cần nghiên cứu thiết lập các vùng thử nghiệm chính sách tại một số địa phương trọng điểm, tạo điều kiện cho trường đại học và doanh nghiệp khai thác linh hoạt không gian di sản trên cơ sở công khai, minh bạch và chia sẻ lợi ích hợp lý.
Cùng với đó, cần chuyển từ tư duy cấp ngân sách dàn trải sang đặt hàng những nhiệm vụ trọng điểm. Các bộ, ngành và địa phương có thể đặt hàng trường đại học, viện nghiên cứu thực hiện các dự án nghiên cứu văn hóa - xã hội cơ bản, số hóa di sản và đo lường chỉ số văn hóa. Cơ chế này vừa phát huy năng lực nghiên cứu chuyên sâu của các cơ sở giáo dục đại học, vừa cung cấp nền tảng khoa học tin cậy cho doanh nghiệp phát triển sản phẩm, hạn chế nguy cơ sai lệch về lịch sử, văn hóa dân tộc.
Các đại biểu tham dự Hội thảo
Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu hình thành ý tưởng
Với các cơ sở giáo dục đại học, GS.TS Hoàng Anh Tuấn đề nghị chủ động chuyển kiến thức hàn lâm thành những dự án phục vụ đời sống; tham gia tư vấn chiến lược cho địa phương, thiết kế mô hình sinh kế dựa vào cộng đồng và di sản, xây dựng nội dung giáo dục lịch sử, văn hóa trên nền tảng số và phát triển các không gian sáng tạo. Các trường cũng cần có cơ chế hỗ trợ giảng viên, học viên và sinh viên thực hiện những dự án ứng dụng, qua đó khẳng định rõ hơn năng lực phục vụ sự phát triển xã hội của giáo dục đại học.
Đối với doanh nghiệp, GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh yêu cầu coi văn hóa, lịch sử là nguồn tài nguyên quan trọng, đồng thời chủ động hợp tác với các nhà nghiên cứu và chuyên gia ngay từ khâu hình thành ý tưởng cho các sản phẩm như phim ảnh, trò chơi điện tử, thiết kế thời trang hay chương trình biểu diễn thực cảnh.
Các đại biểu tham dự Hội thảo
Sự tham gia sớm của giới nghiên cứu sẽ giúp sản phẩm vừa có sức hấp dẫn, vừa bảo đảm chiều sâu và tính chuẩn xác về lịch sử, văn hóa. Quá trình thương mại hóa cũng phải gắn với trách nhiệm chia sẻ lợi ích, tái đầu tư cho việc bảo tồn di sản và cải thiện sinh kế của cộng đồng đang nắm giữ, thực hành di sản.
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, sức mạnh của một quốc gia trong kỷ nguyên số ngày càng phụ thuộc vào trí tuệ và năng lực sáng tạo của con người. Vì vậy, chuyển hóa vốn văn hóa thành động lực kinh tế không thể là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa hay các cơ sở nghiên cứu, mà cần sự cộng hưởng thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trên nền tảng minh bạch, tôn trọng bản sắc và phát triển bền vững.
Tin liên quan:
Tác giả: Ngô Trang, Cao Hoàng
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
