Từ Nghị quyết 36 đến sứ mệnh giáo dục: Vai trò tiên phong của ĐHQGHN trong công tác người Việt Nam ở nước ngoài

Thúc đẩy “3 đột phá” trong công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài
Chiều 25/12, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị toàn quốc tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW và các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài.
Cùng dự có các đồng chí Bùi Thanh Sơn - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Lê Hoài Trung - Bí thư Trung ương Đảng, Bộ trưởng Ngoại giao; lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương. Hội nghị được truyền trực tuyến tới các Đại sứ quán, Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN tham dự và có bài tham luận gửi hội nghị. Hội nghị đánh giá, xác định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam, sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, Đảng, Nhà nước ngày càng quan tâm, tạo điều kiện để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài phát triển. Sự gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân trong nước với đồng bào ta ở nước ngoài ngày càng được củng cố, chặt chẽ và thực chất hơn.
Thay mặt Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã biểu dương những kết quả quan trọng về công tác người Việt Nam ở nước ngoài và những đóng góp, cống hiến tích cực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian qua, góp phần vào thành tựu chung của đất nước.
Thủ tướng nhấn mạnh, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã phát triển mạnh cả “về lượng và chất”. Từ khoảng 2,7 triệu người ở gần 90 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2004, đến nay đã có gần 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài tại trên 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, khoảng 80% bà con sinh sống tại các nước phát triển; có vai trò, vị thế ngày càng được khẳng định, được đánh giá cao tại sở tại và trên các diễn đàn quốc tế. Một số nước đã công nhận người Việt Nam là cộng đồng dân tộc thiểu số như Cộng hòa Séc, Slovakia. Nhiều hoạt động dành cho người Việt Nam ở nước ngoài, gắn kết với trong nước được tổ chức như: Chương trình Xuân quê hương, Giỗ tổ Hùng Vương, Trại hè thanh niên kiều bào, các hoạt động thăm và tham gia hoạt động trong nước của kiều bào như thăm Trường Sa, Nhà giàn DK…Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp trí tuệ xây dựng các chủ trương, chính sách chiến lược của đất nước như đóng góp ý kiến vào dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Hằng năm, kiều bào gửi về nước khoảng 15 tỷ USD kiều hối. Bà con từ 35 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đầu tư về nước 457 dự án, với tổng vốn đăng ký 1,729 tỷ USD tại 26/34 địa phương trên cả nước. Hoạt động giữ gìn, tôn vinh các giá trị văn hóa Việt Nam, đặc biệt là tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được đẩy mạnh, đặc biệt, ngày 8/9 hằng năm được chọn là Ngày Tôn vinh tiếng Việt.
Thủ tướng nhấn mạnh quan điểm “3 đột phá”: Đột phá về tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, đại đoàn kết trong và ngoài nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người Việt Nam ở nước ngoài. Đột phá về xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài phát triển bứt phá hơn nữa, “nhanh về số lượng”, “mạnh về chất lượng”, đoàn kết, hội nhập sâu rộng, đồng thời giữ gìn và phát huy bản sắc Việt, hướng về đất nước, gắn kết chặt chẽ với đất nước, giữ gìn hình ảnh và uy tín của dân tộc Việt Nam. Đột phá về khơi thông và huy động mọi nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, trong đó có nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài.
Đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài, Thủ tướng khái quát: Nhà nước kiến tạo, cộng đồng tiên phong, trong ngoài đồng hành, đất nước giàu mạnh, bạn bè quý mến, nhân dân hạnh phúc. Đồng thời mong muốn sau Hội nghị này, dưới ánh sáng của Đại hội lần thứ XIV của Đảng, công tác này sẽ tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, ngày càng gặt hái những thành công mới; cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam và phát triển ngày càng đoàn kết, vững mạnh, hội nhập.
Đại học Quốc gia Hà Nội và sứ mệnh đi đầu trong truyền dạy, quảng bá và lan tỏa tiếng Việt
Với vai trò nòng cốt và đầu tàu trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội đã có những đóng góp đặc biệt giá trị đối với toàn bộ quá trình truyền dạy, quảng bá và lan tỏa tiếng Việt, bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới, theo đúng tinh thần Nghị quyết 36-NQ/TW và các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài.
Từ năm 2020 đến nay, Đại học Quốc gia Hà Nội đã xây dựng chiến lược đầu tư bài bản, quyết liệt đối với nhiệm vụ chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Tiên phong và nỗ lực xây dựng các chương trình đào tạo, các dự án tầm vóc lớn của quốc gia và dân tộc, Đại học Quốc gia Hà Nội đã để lại dấu ấn chiến lược giáo dục nhân văn, nhãn quan quản trị đại học nhạy bén với quá trình gần 05 năm quyết liệt đầu tư và hoàn thiện “Đề án tăng cường dạy tiếng Việt trên mạng trực tuyến cho người Việt Nam ở nước ngoài”. Mô hình của Đề án trọng tâm này đã góp phần chuyển hóa các giá trị hàn lâm thành thực tiễn ứng dụng khoa học công nghệ một cách thiết thực, nhằm mục tiêu phục vụ hiệu quả cho hơn 5,3 triệu kiều bào.
Là một thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã trực tiếp thực hiện sứ mệnh “dạy tiếng Việt cho lưu học sinh, xây dựng phương pháp dạy tiếng, đào tạo phiên dịch cao cấp”. Trước đó, từ năm 1956, công tác giảng dạy tiếng Việt, duy trì văn hóa Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được khởi đầu với Tổ Ngôn ngữ học thuộc Khoa Khoa học Xã hội, sau là Khoa Ngữ Văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1968, Khoa dạy tiếng Việt Nam cho lưu học sinh nước ngoài (gọi tắt là Khoa tiếng Việt) được thành lập, và nay phát triển thành Khoa Ngôn ngữ học, Tiếng Việt và Việt Nam học, trực thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Như vậy, đến nay công tác giảng dạy tiếng Việt, duy trì văn hóa Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài của Nhà trường đã trải qua chặng đường 69 năm hình thành, phát triển và không ngừng khẳng định vị thế hàng đầu trong hệ thống giáo dục đại học cả nước. Từ năm 2012 đến 2020, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã hoàn thành 06 hạng mục có tính dẫn dắt đối với hệ thống đào tạo quốc tế về tiếng Việt. Đó là việc biên soạn thành công Khung năng lực tiếng Việt dùng cho người nước ngoài, áp dụng trên toàn quốc và nhiều quốc gia; Biên soạn thành công Định dạng đề thi đánh giá năng lực tiếng Việt theo khung năng lực tiếng Việt dùng cho người nước ngoài áp dụng trên toàn quốc và nhiều quốc gia; Biên soạn Chương trình Đào tạo giáo viên tiếng Việt cho người nước ngoài một cách có hệ thống, chuyên nghiệp; Đào tạo giáo viên dạy tiếng Việt cho người Việt ở nước ngoài cho Chính phủ (hơn 10 khóa với hàng nghìn giáo viên từ nhiều nước trên thế giới) và đáp ứng tốt nhu cầu đào tạo giáo viên tiếng Việt cho người Việt ở nước ngoài theo đúng tinh thần của Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị; Đặc trách chuyên môn cho đề án Tăng cường dạy tiếng Việt trên mạng trực tuyến cho người Việt Nam ở nước ngoài; Biên soạn thành công Khung chương trình dạy tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài theo Khung năng lực tiếng Việt dùng cho người nước ngoài (thuộc đề án Nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài, Quyết định số 14/QĐ-TTg, ngày 06/1/2017). Nhà trường tổ chức đào tạo đầy đủ ở cả hệ cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, đào tạo các chương trình ngắn hạn và liên kết quốc tế về tiếng Việt và văn hóa Việt Nam.
Hiện nay, công tác giảng dạy tiếng Việt, duy trì văn hóa Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có gần 40 giảng viên (gần 50 cộng tác viên), gần 50% cán bộ, giảng viên có kinh nghiệm học tập hoặc công tác, tu nghiệp tại nước ngoài (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Campuchia, Đài Loan (Trung Quốc), Lào…). Cán bộ giảng dạy được đào tạo từ các lĩnh vực chuyên môn: Ngôn ngữ học, Ngữ văn, Văn học, Văn hóa, Lịch sử, Nhân học, Việt Nam học, Xã hội học, Đông phương học…
Tháng 11/2025 vừa qua, nhà trường vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất trên cơ sở ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc trong công tác tiếng Việt và văn hóa Việt Nam cho kiều bào. Trước đó, vào tháng 08/2024, tại Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ tư, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã được trao tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao vinh danh những đóng góp quan trọng, nổi bật và tiêu biểu trong công tác người Việt Nam ở nước ngoài.