Tọa đàm có sự tham dự của lãnh đạo nhà trường, lãnh đạo khoa Văn học, các diễn giả, nhà khoa học đến từ Viện Văn học, Japan Foundation, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh; cá giảng viên, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
Sau phần giới thiệu thành phần diễn giả, khách mời của TS. Ngô Viết Hoàn, PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHXH&NV lên phát biểu khai mạc tọa đàm. Cô nhận xét rằng phê bình sinh thái là một hướng nghiên cứu mới, và đang ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm trong bối cảnh vấn đề thảm họa, thiên tai đang diễn biến khó lường. Điện ảnh, với tư cách một loại hình nghệ thuật tác động mạnh mẽ đến cảm xúc, cũng có khả năng đánh thức trách nhiệm của con người trong mối quan hệ với tự nhiên. PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương hy vọng tọa đàm sẽ tiếp tục nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo trong học tập, nghiên cứu của sinh viên. Tiếp nối phần chia sẻ của PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương, PGS.TS. Nguyễn Thu Hiền - Trưởng khoa Văn học gửi lời chào mừng tới các vị diễn giả, khách mời có mặt trong tọa đàm, đồng thời chia sẻ về ý nghĩa của tọa đàm đối với các hoạt động của Khoa Văn học. Trong khuôn khổ tuần lễ SSHWeek 2026, tọa đàm là minh chứng rõ nét cho sự phát triển học thuật theo định hướng “hàn lâm - liên ngành - hội nhập” của Khoa Văn học và ba đơn vị ngành trực thuộc.
PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHXH&NV lên phát biểu khai mạc tọa đàm
PGS.TS. Nguyễn Thu Hiền - Trưởng khoa Văn học nhấn mạnh ý nghĩa của tọa đàm trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu của khoa
Trước khi bước vào phiên thảo luận đầu tiên, PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang - Trưởng Tiểu ban đã đại diện cho Ban chuyên môn đọc báo cáo tổng quan, khái lược những điểm đáng lưu ý trong tình hình nghiên cứu phê bình sinh thái hiện nay. Diễn giả chỉ ra rằng chưa có nhiều nghiên cứu liên văn hóa theo góc nhìn phê bình sinh thái, nhất là trong liên hệ với bối cảnh văn hóa Á Đông. Mặt khác, nghệ thuật điện ảnh có nhiều tiềm năng thể hiện vấn đề sinh thái, nhưng những mặt biểu hiện của vấn đề sinh thái trong điện ảnh rất phức tạp, cần được tìm hiểu từ góc nhìn rộng mở hơn. Chính vì lý do ấy, tọa đàm được tổ chức để bàn luận về vấn đề nổi bật trong thể hiện về môi trường trong các tác phẩm điện ảnh, qua hai phiên trình bày tham luận chính về tự sự môi trường tại Việt Nam và về phim Việt trong bối cảnh xuyên văn hóa.
PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang - Trưởng Tiểu ban đọc báo cáo tổng quan của tọa đàm
Trong phiên thảo luận thứ nhất, các tham luận tập trung vào phân tích và làm rõ những bước ngoặt của tự sự môi trường tại Việt Nam, thông qua 04 báo cáo của TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng, TS. Trần Ngọc Hiếu, TS. Ngô Viết Hoàn và ThS. Đặng Thị Thái Hà.
Bằng những phân tích về nguyên nhân, biểu hiện và cơ chế vận hành của “tra vấn sinh thái” trong văn học và điện ảnh Việt Nam đương đại, qua một số trường hợp tiêu biểu, TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng đã gợi mở những suy tư về mối liên hệ giữa tự sự văn chương, hình ảnh điện ảnh và các vấn đề môi trường hiện nay. Qua đó, cô khẳng định tự sự môi trường đang trải qua một bước ngoặt mang tính hệ hình; trong đó, văn học và điện ảnh có vai trò quan trọng, góp phần hình thành một ý thức môi trường hậu nhân loại, nơi con người không còn là trung tâm tuyệt đối của tự sự, mà trở thành một thành phần trong mạng lưới rộng lớn của các quan hệ sinh thái luôn vận động và tái cấu trúc. TS. Trần Ngọc Hiếu lại tiếp cận điện ảnh sinh thái từ vấn đề cư trú, chính trị của không gian sống và thi pháp qua trường hợp bộ phim “Nhà cây” của Trương Minh Quý. Tác giả không tiếp cận điện ảnh sinh thái như một diễn ngôn môi trường như ô nhiễm hay thảm họa, mà đi sâu vào một khái niệm căn bản - “nhà”. Tuy nhiên, “nhà” ở đây không chỉ là nơi cư trú vật lý, mà còn là một trải nghiệm, một cấu trúc ký ức và là một vấn đề chính trị sinh thái. Từ đó, tác giả đặt ra những suy tư mới về con người trong quan hệ với nơi chốn và môi trường.
Tiếp cận điện ảnh sinh thái từ khía cạnh so sánh và liên văn hóa, TS. Ngô Viết Hoàn đề xuất khái niệm “thi pháp sinh thái” như một khung đọc, nhằm dịch chuyển trọng tâm phê bình điện ảnh sinh thái từ nội dung môi trường sang cơ chế cảm nhận và kiến tạo nghĩa của điện ảnh. Đồng thời, thông qua phân tích một số tác phẩm tiêu biểu của điện ảnh Trung Quốc, TS. Ngô Viết Hoàn nhận định kinh nghiệm Trung Quốc có giá trị tham chiếu, góp phần nhận diện các khả năng nghiên cứu điện ảnh sinh thái trong khu vực, đặc biệt là điện ảnh sinh thái Việt Nam. Phiên trình bày thứ nhất còn có sự đóng góp của ThS. Đặng Thị Thái Hà với bài viết về các vấn đề của nữ quyền sinh thái vật chất, tính liên thân thể và sự đồng cảm liên loài qua việc đọc Han Kang và Nguyễn Ngọc Tư. Việc mở rộng đối thoại từ văn học, sinh thái học đến các tiếp cận giới đã đặt ra góc nhìn sâu hơn trong việc nhìn nhận lại thân thể, đưa tính vật chất của cơ thể và thế giới tự nhiên lên hàng đầu trong phân tích phê bình; từ đó mở ra một lối ngỏ để tái kết nối sự tồn tại của chúng ta với thế giới vật chất xung quanh.
Trong phiên thứ hai của buổi tọa đàm, các tham luận mở rộng đến các vấn đề của điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh xuyên văn hóa đương đại, từ đó đánh giá những triển vọng của điện ảnh bền vững. Từ việc phân tích mô hình creaturethriller và eco-thriller của điện ảnh Hollywood, TS. Nguyễn Thị Bích đã đánh giá bộ phim “Móng vuốt” (2024) của Việt Nam trong quá trình tiếp nhận và vận dụng hai mô hình này. Diễn giả khẳng định “Móng vuốt” đã bước đầu tiếp thu các mô thức thể loại của Hollywood, đồng thời có sự bản địa hóa các mô hình này thông qua cảm thức cộng đồng và quan niệm nhân quả mang màu sắc văn hóa Á Đông. TS. Trần Thị Thục, qua khảo sát trường hợp “Evil does not exist” (2023), đã nhìn nhận thế giới phản địa đàng trong phim Nhật Bản đương đại như một hướng đi đáng chú ý của điện ảnh sinh thái. Theo cô, yếu tố phản địa đàng sinh thái trong bộ phim được thể hiện qua những bất an sinh thái âm ỉ nảy sinh từ xung đột giữa không gian nông thôn và đô thị; từ đó, tác phẩm chất vấn các diễn ngôn về “du lịch xanh” và “du lịch sinh thái” trong bối cảnh hiện đại. Vận dụng hướng tiếp cận của ký ức sinh thái và hậu ký ức, PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang đã đề xuất một cách đọc mới đối với bộ phim “Cu li không bao giờ khóc” (2024). Diễn giả nhấn mạnh vào lớp ký ức ẩn tàng trong những không gian và tồn tại phi nhân, cũng như những chấn thương và khủng hoảng được biểu đạt qua trạng thái im lặng, vô sắc mà hệ thống biểu tượng trong phim kiến tạo. Đồng thời, cô ghi nhận nỗ lực của đạo diễn Phạm Ngọc Lân trong việc vượt khỏi các khuôn mẫu của dòng phim hoài niệm - phong cảnh và phim độc lập phản địa đàng.
Kết thúc các phiên tham luận, phần thảo luận bàn tròn được diễn ra trong không khí sôi nổi, cởi mở với những nhận xét đa chiều đến từ những khách mời có lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Tại đây, PGS.TS. Nguyễn Thị Như Trang, TS. Lê Thị Tuân, ThS. Hoàng Dạ Vũ thể hiện sự hứng thú với các vấn đề được các diễn giả đưa ra trong mỗi bài tham luận, đồng thời bày tỏ những suy tư về vấn đề được đặt ra trong phim, cũng như việc hình thành dòng điện ảnh sinh thái tại Việt Nam. Phần thảo luận còn có sự tham gia của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, TS. Đỗ Thị Thu Huyền với những câu hỏi xác đáng về sự dịch chuyển thẩm mỹ, mối tương quan giữa điện ảnh Việt Nam - Trung Quốc và hướng đi mới của điện ảnh trong bối cảnh văn hóa đại chúng hiện nay. Bên cạnh đó, với góc nhìn xuyên ngành, GVC. Trần Hinh và nhà phê bình Nguyễn Hùng Vĩ đã liên hệ vấn đề sinh thái trong điện ảnh với các sáng tác văn chương và quan niệm tự nhiên trong văn hóa phương Đông; qua đó gợi đến việc bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất phim ở thời đại mới.
Không chỉ vậy, phần thảo luận còn thu hút được nhiều sự chú ý của khán giả đến tham dự. TS. Tạ Thị Thu Huyền bày tỏ sự quan tâm đến bài viết của TS. Nguyễn Thị Bích và bài viết của TS. Trần Thị Thục; từ đó đặt câu hỏi về khả năng con người chống lại được xu thế công nghiệp hóa - hiện đại hóa được nhắc đến. Tham gia tọa đàm, các bạn sinh viên cũng mong muốn có thêm góc nhìn về tôn giáo trong nghiên cứu sinh thái, chẳng hạn như những biểu tượng tự nhiên phản ánh hành trình đức tin của con người trong “Bên trong vỏ kén vàng”.
Tọa đàm “Từ phê bình sinh thái đến điện ảnh sinh thái tại Việt Nam: Những tiếp cận xuyên ngành” đã kết thúc tốt đẹp, thể hiện sự chuẩn bị nghiêm túc, tinh thần làm việc trách nhiệm và chất lượng học thuật cao của Ban Tổ chức, các diễn giả và khách mời tham dự. Từ những gợi dẫn của phần tham luận và thảo luận bàn tròn, tọa đàm mở ra những suy tư, đối thoại học thuật mang tính xuyên ngành, khẳng định vai trò tiên phong của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN nói chung và Khoa Văn học nói riêng trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt ở các lĩnh vực văn học, điện ảnh, công nghiệp văn hóa và phát triển bền vững; đồng thời góp phần gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới cho phát triển điện ảnh ở Việt Nam trong bối cảnh đương đại hiện nay.
Tin bài liên quan:
Nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, giảng dạy và công bố khoa học
Những xu hướng mới trong quan hệ quốc tế từ đầu thế kỷ XXI và tác động đến Việt Nam
Năng lực số trong giáo dục đại học: Đánh giá, đo lường và hàm ý chính sách
Từ phê bình sinh thái đến điện ảnh sinh thái tại Việt Nam: Những tiếp cận xuyên ngành
Kinh tế di sản: Nhận diện nguồn vốn văn hóa và định hướng chính sách phát triển bền vững
Tác giả: Bài: Khoa Văn học. Ảnh: USSH Media
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
