Triết học khoa học: Lượng tử - thông tin với vấn đề bản thể luận

Trong bối cảnh khoa học hiện đại đang làm biến đổi sâu sắc cách con người nhận thức về thế giới, các thành tựu của vật lý lượng tử, khoa học thông tin và những tranh luận mới về thực tại đang đặt ra nhiều vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với triết học. Không chỉ dừng lại ở phương diện nhận thức luận hay phương pháp luận, các tiếp cận mới này còn gợi mở suy tư mới về bản thể, về cấu trúc của thực tại, về mối quan hệ giữa vật chất, năng lượng, thông tin và ý thức.
Chính từ yêu cầu đó, tọa đàm khoa học “Triết học khoa học: Lượng tử - thông tin với vấn đề bản thể luận” được khoa Triết học tổ chức vào sáng ngày 03/4/2026, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm tạo ra một diễn đàn học thuật để trao đổi, thảo luận những vấn đề lý luận đang nổi lên ở giao điểm giữa triết học và khoa học đương đại.
Tọa đàm tập trung vào một số nội dung trọng tâm như: cách tiếp cận vấn đề bản thể trong triết học khoa học hiện nay; những thách thức mà cơ học lượng tử đặt ra đối với quan niệm cổ điển về vật chất, tính xác định và thực tại; vai trò ngày càng nổi bật của phạm trù thông tin trong việc lý giải thế giới; cũng như khả năng mở rộng, bổ sung và phát triển tư duy triết học trước các chuyển biến của khoa học công nghệ hiện đại. Trên cơ sở đó, tọa đàm hướng tới việc thúc đẩy đối thoại liên ngành, góp phần làm rõ giá trị và giới hạn của các cách tiếp cận mới đối với những vấn đề nền tảng của triết học. Diễn giả là NCVCC, TS Hồ Bá Thâm, nhà nghiên cứu có quá trình giảng dạy và nghiên cứu triết học kéo dài nhiều thập niên, đồng thời là người dành sự quan tâm đặc biệt cho hướng tiếp cận triết học khoa học về lượng tử - thông tin trong những năm gần đây. Ông đã có quá trình chuyển hướng nghiên cứu từ triết học Mác - Lênin sang các vấn đề của triết học khoa học hiện đại, đặc biệt chú ý đến các vấn đề bản thể luận, thực tại luận và mối liên hệ giữa vật chất, thông tin với những biến đổi của tư duy triết học trong bối cảnh mới. Ông cũng tham gia báo cáo nhiều chuyên đề, tọa đàm và hội thảo liên quan đến triết học lượng tử - thông tin tại một số học viện, viện nghiên cứu và trường đại học.
Việc tổ chức tọa đàm không chỉ góp phần làm phong phú thêm sinh hoạt học thuật của Khoa, mà còn mở ra cơ hội để giảng viên, nhà nghiên cứu, học viên sau đại học và sinh viên tiếp cận một hướng nghiên cứu còn mới nhưng giàu tiềm năng gợi mở. Đây cũng là dịp để cùng nhau suy nghĩ sâu hơn về vai trò của triết học trước những chuyển động lớn của khoa học hiện đại, từ đó tăng cường năng lực tư duy lý luận, tư duy phản biện và khả năng đối thoại liên ngành trong nghiên cứu và giảng dạy hiện nay.