도 투 하(동양학과 부교수, 박사) 저자의 교재 "인도의 풍습과 전통"은 2012년 하노이 국립대학교 출판사에서 출간되었습니다.
인도는 5천년의 역사와 찬란한 문명을 자랑하는 나라로, 그 문명은 동양뿐 아니라 전 인류에게 빛나고 있습니다. 인도의 독특하면서도 다채로운 특성에 기여하는 중요한 요소 중 하나는 바로 문화입니다. 그러나 세계에서 가장 오래된 문화 중 하나인 인도 문화를 완전히 이해하는 것은 결코 쉬운 일이 아니며, 상당한 노력과 지적인 연구를 필요로 합니다. 이 장에서는 이 방대한 문화의 한 측면, 즉 인도 사람들의 일상생활 속 관습과 전통만을 소개합니다.
관습이란 사람들의 삶에 깊이 뿌리내려 법률보다 더 강력한 효력을 지닌, 일종의 관습법이 되는 것입니다. 다양한 민족의 문화적 전통에는 도덕과 사회 질서에 필수적인 수많은 훌륭한 관습과 풍습이 존재합니다. 혁명은 정치 체제를 빠르게 변화시키고, 그에 따라 법률 체계에도 일련의 변화를 가져올 수 있습니다. 관습 또한 사회문화적 변화의 흐름에 따라 끊임없이 변하지만, 더욱 견고하게 유지되며 고유한 규칙을 따릅니다. 모든 사람, 모든 가정, 모든 사회 계층이 하룻밤 사이에 관습을 쉽게 따르기는 어렵습니다. 좋은 관습은 많은 사람들에게 모방되는 반면, 나쁜 관습은 점차 많은 사람들에 의해 버려지게 됩니다.(1).
관습 그 자체는 옛것과 새것 사이에서 끊임없이 이어지는 사회적 투쟁의 일부입니다. 미적 개념 또한 끊임없이 변화합니다.(2)예를 들어, 베트남 남성들이 즐겨 하던 상투머리는 분명히 시대에 뒤떨어진 풍습이었지만, 사라지기까지 오랜 시간이 걸렸습니다. 그러나 한때 베트남에서 아름다움과 매력의 상징으로 여겨졌던 여성들의 검은 치아는 8월 혁명 이후 몇 년 만에 아무런 강압 없이 자연스럽게 사라지고 하얀 치아로 대체되었습니다.
오늘날 베트남을 비롯한 동양 국가에서 새로운 문화적 생활방식을 구축하려는 움직임은 단순히 주관적인 생각에만 기반해서는 안 되며, 진화적 흐름에 발맞춰 전통적인 관습과 가치를 생활 방식, 사고방식, 행동, 그리고 인간관계에 적용해야 합니다. 과거의 실질적인 경험에서 비롯된 일부 고대 관습은 더 이상 적절하지 않고 시대에 뒤떨어지거나 해로운 것으로 변질되었습니다. 우리는 이러한 관습의 기원을 연구하여 그 원인을 이해하고, 현재와 미래에 맞게 적절히 조정하거나, 좋은 관습으로 보완하고 나쁜 관습을 점차 없애나가야 합니다. 물론 각 개인은 공동체와 함께 살아가고, 소통하고, 통합되어야 합니다. 관습, 국가 정체성, 그리고 다수의 견해에 어긋나는 인위적인 방식은 자연스럽게 사라지고 점차 버려질 것입니다. 이를 관습에도 적용하면, 전통적인 관습과 가치를 복원하고 장려하는 것은 사회 각계각층의 지지와 환영을 받을 것입니다. 반대로 퇴폐적인 관습과 전통을 복원하거나 부활시키는 것은 사회적으로 비난받을 것입니다. 인도인들의 일상생활 속 관습과 전통에 관한 구체적인 문제들을 살펴보기 전에, 몇 가지 기본적이고 실용적인 개념들을 먼저 살펴보겠습니다.
이 과목의 목적과 중요성
동양학부 내 인도학과는 신설된 학과이기 때문에 교육 및 연구 자료가 매우 부족합니다. 베트남어로 된 인도학 관련 서적이나 논문조차 드물고 체계적으로 정리되어 있지 않습니다. 이는 우리 학과의 교수진과 학생들에게 상당한 어려움을 야기합니다. 이러한 어려움을 해결하고 학생들에게 초기 학습 자료를 제공하기 위해, 우리는 인도학과 전체 교재 및 특히 인도 문화 강좌 교재를 편찬하고자 합니다.
저희 인도학과에서는 여러 전문 강좌를 개설하고 있으며, 그중 '인도 풍습과 전통'은 3학점 강좌입니다. 본 강좌에서는 장례, 결혼, 집 짓기, 출산, 순례, 조상 숭배 등 생애 주기에 따른 인도 풍습과 전통의 주요 특징들을 개괄적으로 살펴볼 예정입니다. 학생들의 이해를 돕기 위해 세부적인 내용에 들어가기 전에 인도 문화의 몇 가지 특징을 전반적으로 소개하겠습니다.
Chúng tôi đặt vấn đề như trên là vì đã có các môn khác trong Bộ môn dạy song song về các phương diện khác của Ấn Độ học như Tôn giáo Ấn Độ, Lịch sử Ấn Độ, Văn học Ấn Độ, Tộc người và ngôn ngữ Ấn Độ, Thể chế chính trị và quan hệ quốc tế của Ấn Độ, Tiến trình lịch sử văn hoá Ấn Độ… Chúng tôi không muốn lặp lại những thông tin đã được đưa ra sâu và rộng về từng chuyên đề nên sẽ chỉ tập trung vào phong tục tập quán, nghi lễ cổ truyền và những biến đổi về văn hoá trong giai đoạn hiện đại hoá và toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ trong cuộc sống đời thường của người dân Ấn Độ mà thôi.
Khi đi sâu vào giới thiệu về phong tục tập quán và các nghi lễ của Ấn Độ, chúng tôi xin được tập trung vào phong tục tập quán, nghi lễ của những người theo Hinđu giáo vì họ chiếm tới gần 82% dân số Ấn Độ (con số năm 2004 của BBC). Tuy nhiên, để làm rõ những đặc điểm của phong tục tập quán Ấn Độ qua những ví dụ cụ thể, chúng tôi cũng sẽ so sánh những vấn đề được đặt ra trong mối quan hệ với các dân tộc anh em tại Ấn Độ vốn có số lượng rất lớn, sự đa dạng rất phức tạp và phong phú để sinh viên có được cái nhìn tổng quát hơn.
Một phương diện khác mà chúng tôi cũng rất chú ý là tại Ấn Độ, phong tục tập quán gắn rất chặt với tôn giáo. Phong tục tập quán ở Ấn Độ đã hoà trộn rất chặt chẽ với nghi thức, nghi lễ tôn giáo nên chúng tôi buộc phải trình bày các vấn đề và hiện tượng trong phong tục tập quán Ấn Độ trong cảnh huống tôn giáo. Chắc chắn là phong tục của người theo Hinđu giáo hay Hồi giáo… không thể tách rời tư tưởng, nghi lễ, nghi thức của các tôn giáo này. Các nghi lễ, nghi thức tôn giáo đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của phong tục tập quán Ấn Độ. Vì vậy, chúng tôi buộc phải trình bày phong tục tập quán Ấn Độ cùng với các nghi lễ, nghi thức của nó.
Phương pháp nghiên cứu
Trong giáo trình này, chúng tôi sẽ cố gắng lí giải các hiện tượng văn hoá theo hướng “Toàn bộ lịch sử, toàn bộ văn hoá” như nhà nghiên cứu Ấn Độ Bhagwat Saran Upadhyaya đã đề ra. Điều này có nghĩa là mỗi đặc điểm hay hiện tượng văn hoá sẽ được chúng tôi đi tìm căn nguyên dựa trên nền tảng của tôn giáo, lịch sử, tộc người, tư duy… của người Ấn Độ. Chúng tôi sẽ cố gắng áp dụng các phương pháp nghiên cứu liên ngành, so sánh, liệt kê… để làm rõ các luận điểm của mình.
Lịch sử vấn đề
Cho đến nay, sách báo về Văn hoá Ấn Độ nói chung, phong tục tập quán Ấn Độ nói riêng tại Việt Nam chưa nhiều. Điểm qua, chúng ta thấy đã có một số tác phẩm như sau:
Vào năm 1986, nhà nghiên cứu Nguyễn Thừa Hỉ viết hai cuốn Tìm hiểu văn hoá Ấn Độ (in ở NXB Văn hoá) và Tìm hiểu văn hoá Ấn Độ (NXB Giáo dục, Hà Nội), trong đó đề cập đến nhiều mặt của văn hoá Ấn Độ với những nhận xét rất thú vị và xác đáng, đối tượng là đông đảo bạn đọc và những người quan tâm đến văn hoá Ấn Độ nói chung. Tuy nhiên, hai cuốn sách này đều chưa đề cập gì tới phong tục và tập quán của các dân tộc tại Ấn Độ mà chỉ đi vào các mặt như văn học, lịch sử, tôn giáo…
Năm 1993, nhà nghiên cứu tài năng Cao Huy Đỉnh sau khi tu nghiệp tại Ấn Độ về đã cho ra đời hàng loạt các tác phẩm và bài viết về Ấn Độ trong đó có cuốn Văn hoá Ấn Độ (NXB Văn hoá, Hà Nội, 1993). PGS. TS. Đinh Trung Kiên lại giới thiệu chung về Ấn Độ qua cuốn Ấn Độ, hôm qua và hôm nay (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995). Viện Nghiên cứu Đông Nam Á cũng có cuốn Ấn Độ xưa và nay xuất bản tại NXB Khoa học Xã hội năm 1997 với 350 trang. Đặc biệt, GS. Nguyễn Tấn Đắc có cuốn chuyên khảo về Văn hoá Ấn Độ tại NXB Thành phố Hồ Chí Minh năm 2000 – 342 trang với rất nhiều thông tin quý báu.
Đứng trên một điểm nhìn khác là so sánh và đối chiếu văn hoá Ấn Độ với các nền văn hoá khác, nhà nghiên cứu Cao Xuân Huy đã viết cuốn Tư tưởng phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu (NXB Văn học, 1995) và nhóm nghiên cứu của GS. Lương Duy Thứ đã cho ra đời cuốn Đại cương văn hoá Phương Đông (NXB Giáo dục, 1997).
Đặc biệt còn có tác phẩm dài hơi của nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Đàn về Tư tưởng triết học và đời sống văn hoá văn học Ấn Độ, NXB. Văn học, Hà Nội, 1996. Đây là tác phẩm tương đối công phu, đi sâu chi tiết vào các mặt của văn hoá Ấn Độ như triết học, tôn giáo, xã hội, văn học…
Các tác phẩm của các nhà nghiên cứu trên thế giới về văn hoá Ấn Độ cũng được chọn dịch tại Việt Nam như Lịch sử văn minh Ấn Độ của W. Durant do Nguyễn Hiến Lê dịch, Trung tâm Thông tin Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh xuất bản năm 1992 (NXB Văn hoá Thông tin xuất bản lại vào quý I năm 2004) hay cuốn Phát hiện Ấn Độ của J. Nehru do Phạm Thuỷ Ba, Lê Ngọc, Hoàng Tuý và Nguyễn Tâm dịch năm 1990 do NXB Văn học, Hà Nội xuất bản; cuốn Ấn Độ huyền bí của P. Pruton (NXB Văn học, Hà Nội, 1993)…
Bên cạnh đó, còn một số các bài báo chuyên sâu về các mặt của văn hoá Ấn Độ như Nghệ thuật cổ Ấn Độ (Tạp chí Mĩ thuật, số 1 năm 1989)…
Tuy nhiên, chúng tôi soạn giáo trình này chỉ để giới thiệu những phong tục tập quán của Ấn Độ như một chuyên khảo chứ không đi về diện rộng và dàn trải trên tất cả các mặt như những tác giả khác. Về cách làm này, chúng tôi thấy có một phần chừng 15 trang trong cuốn Ấn Độ, hôm qua và hôm nay của PGS. TS. Đinh Trung Kiên có vẻ gần với quan điểm của chúng tôi nhất.
Trong khi giảng dạy môn học này, chúng tôi sẽ sử dụng một số tài liệu khác mà chúng tôi đã biên soạn là phần Hệ biểu tượng của Ấn Độ cổ đại trong công trình nghiên cứu khoa học cấp trường năm 2001 về Hệ biểu tượng trong sử thi Mahabharata và Ramayana, phần giới thiệu về văn hoá Ấn Độ trong công trình Ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ đối với khu vực – bài giảng cho học viên cao học tại Khoa Đông phương năm 2001 và Giáo trình về Tiến trình lịch sử văn hoá Ấn Độ năm 2010 để làm cơ sở hiểu sâu hơn về ngọn nguồn văn hoá Ấn Độ.
Yêu cầu của môn học
Khi học môn học này, sinh viên phải nắm vững những phong tục tập quán chính của Ấn Độ, nguồn gốc, sự biến đổi dựa theo sự phát triển của thời gian; các phong tục tập quán đó của Hinđu giáo có gì giống và có gì khác với các tộc người và tôn giáo khác và cuối cùng là biết so sánh với thực tế ở Việt Nam.
Để có được kết quả nghiên cứu này, chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới Khoa Đông phương học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội); Hội đồng Giao lưu Văn hoá Ấn Độ (ICCR – Indian Council for Cultural Relations); Quỹ học bổng dành cho học giả trẻ châu Á – Asian Scholarship Foundation, Ford Foundation… Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới PGS. TS. Ngô Văn Doanh, người đã có những góp ý vô cùng quý báu. Chính nhờ sự ủng hộ và giúp đỡ tận tình cả về vật chất lẫn tinh thần của tất cả những bên có liên quan mà tôi đã hoàn thành cuốn giáo trình này sau gần 10 năm nghiên cứu.
Mặc dù chúng tôi đã cố gắng hết sức mình nhưng do thời gian cũng như trình độ còn hạn chế, chắc chắn giáo trình vẫn còn nhiều sai sót, bất cập. Chúng tôi rất mong nhận được sự chỉ giáo và đóng góp của bạn đọc gần xa để những lần in sau sẽ có chất lượng tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn.
______
1Becker, Howard S, 1982, “문화: 사회학적 관점,” Yale Review, 71(4): 513-27.
2Boyd, Robert 및 Peter J. Richerson, 1985, 문화와 진화 과정, 시카고: 시카고 대학교 출판부.