Đề thi môn Văn sẽ ít sách vở và nhiều thực tế hơn

- Với tư cách là người đã theo dõi thi cử nhiều năm nay, thầy có thể nhận xét chung về đề thi đại học môn Văn, kể từ năm đầu tiên ba chung cho đến năm 2013?

Kì thi ba chung của Bộ bắt đầu từ năm 2002, đến nay là tròn 12 năm. Sau qua 12 năm, tôi nhận thấy có một số nét chung ổn định và cũng có một số thay đổi như sau:

Về sự ổn định: Cấu trúc câu hỏi đề thi cho đến tận năm 2013 vẫn gồm 3 câu (2 điểm, 3 điểm và 5 điểm). Nội dung hạn chế đề thi chủ yếu nằm trong khuôn khổ các bài học trong chương trình (gồm cả lớp 11 và 12). Thống kê trong cả hai chương trình, tôi thấy có khoảng 40 đơn vị bài phải học. Như thế cũng là “quá tải”.

Về sự thay đổi: Trước năm 2009, trong 3 câu hỏi đề thi, câu 1 thường người ta hỏi kiến thức đọc hiểu (chủ yếu học thuộc lòng, như tóm tắt sự nghiệp sáng tác nhà văn, phong cách nhà văn, hoàn cảnh sáng tác…); câu 2 là một bài làm văn (thường phân tích hay bình giảng một hay vài đoạn thơ); câu 3 là một bài làm văn (thường các tác phẩm văn xuôi). Nhưng bắt đầu từ năm 2009, với câu hỏi 2 điểm, người ta đã bắt đầu chú ý hơn đến việc kiểm tra kiến thức đọc hiểu, như ý nghĩa chi tiết, hình ảnh trong tác phẩm văn học, hoặc ý nghĩa của lối ví von, so sánh trong tác phẩm văn học; với câu hỏi 3 điểm, người ta đã thay dạng câu làm văn bằng câu nghị luận xã hội. Đây là sự thay đổi gây nhiều tranh cãi nhất. Bởi có người cho rằng, nghị luận xã hội có phần hơi xa với tác phẩm văn chương. Nhưng đa số đều đồng tình ủng hộ vì cho rằng đây là đề thi mở, có thể giúp kiểm tra kiến thức học văn trong nhà trường với việc ứng dụng nó ra ngoài cuộc sống. Nhìn chung cho đến nay, tôi vẫn thấy vấn đề này chưa hẳn ngã ngũ, do vẫn có người phản đối nếu ứng dụng thái quá, nhưng đa số thì đồng tình. Bản thân tôi thì đồng tình, nhưng tôi nghĩ vẫn còn có thể có cách làm khác, đánh giá học sinh chính xác hơn.

Thầy Trần Hinh (Khoa Văn học - Trường ĐHKHXH&NV). (Ảnh: Thành Long/USSH)

从去年的高中毕业考试开始，根据教育部指导方针，文科考试进行了改革：考试题目缩减至两道，考试时间也缩短至120分钟。您如何看待这项改革？今年的大学入学考试会效仿吗？

教育部官员在回应媒体采访时证实，今年的高考也将朝着这个方向进行试点。他们希望通过几次考试来完善未来几年的考试形式，并计划从2017年起只保留一次全国统一的高考。

关于考试的内容和形式，我完全赞同，它与最近的高中毕业考试类似。就结构而言，最近的毕业考试只有两道题，但仔细分析后发现，它仍然包含了阅读理解和一篇社会评论文章。唯一遗憾的是，考虑到篇幅，第一道题应该只占5分，第二道作文题也应该只占5分（毕业考试是7分）。其次，就内容而言，我认为教育部大胆地将题目扩展到课本之外。例如，3分的题目引用了一篇报纸文章，要求学生分析其写作风格并概括文章内容（阅读理解）；之后才要求学生就岛屿现状写一篇短文（社会评论）；第二道题（7分）仍然是一篇典型的作文。唯一的区别在于，他们选择并引导学生关注一个更实际的问题。我认为今年的高考会采用那种形式，但由于考试时间仍然是 180 分钟，所以考试结构可能仍然由 3 道题组成。

那么，您认为，就文学考试题目的设置方式而言，在文学分析和社会评论这两个选项中，应该优先考虑哪一个？

说实话，虽然我强烈支持在文学考试中加入社会评论题，但我仍然认为选择社会评论作为考试方式并非最佳选择。我认为在生活和文学之间找到平衡点才是更好的做法。在20世纪70年代和80年代，我们看到大学文学考试中只有一道社会评论题，或者社会评论和文学题混合出现。即便如此，他们仍然能够选拔出优秀的学生。

我注意到，这些年来我们对文学考试的重视程度已经到了走火入魔的地步，甚至到了反文学的地步。例如，大约在1985年或1990年，教育部曾发起一项“倡议”，旨在编写一套预先设计好的文学入学考试题。当时的学校只是简单地抽签从这套题集中选择考题。自那以后，补习班如雨后春笋般涌现。其中一些补习班甚至直接给学生提供答案，让他们抄袭。

我认为教育部改革考试形式的方向是好的，但还不够彻底。我们需要根本性的改革，这意味着要改变目前高中文学的教学和学习方式。

参加2013年高考的学生。（图片：Thanh Long/USSH）

老师，请您在学生们参加今年的文学专业高考之前，给他们一些最实用的建议吧？

从最近的高中毕业考试中吸取经验非常重要。考试题目可能理论性较弱，实践性较强。为了取得尽可能高的分数，你还应该注意答题方式：考试开始前，花15分钟仔细思考和分析题目，然后列一个简洁的提纲，避免冗长。作文要用清晰锐利的墨水书写，不要擦掉，论点要从每行的开头开始。尽量减少拼写和语法错误。文章要流畅、清晰、简洁。尽量回答试卷上的所有问题，不要留下任何未完成的题目。祝你考试顺利！