Thoạt tiên, nếu chỉ đọc qua mấy dòng đầu của cuốn hồi ức nặng trĩu những kỉ niệm này, hẳn ít ai nghĩ đấy lại là những dòng viết của một nhà giáo, nhà khoa học, thậm chí là một nhà khoa học rất yêu tính “hàn lâm” và sự chính xác. Nhưng nếu biết PGS. Nhà giáo Ưu tú Đặng Thị Hạnh là một trong những người “con gái yêu” của học giả Đặng Thai Mai, người đã từng nhiều năm gắn bó với nền văn hoá Pháp, người từng được “thấm đẫm” trong không khí văn chương một thời của cha, thì ta lại chẳng ngạc nhiên chút nào. Suốt hơn nửa thế kỉ “bầu bạn” với văn chương, chữ nghĩa, chưa bao giờ biết mệt mỏi trong việc học hỏi bể kiến thức vô tận của văn chương, luôn biết tiết chế trong từng câu chữ, Nhà giáo Ưu tú Đặng Thị Hạnh, trái lại, khiến cho ta luôn ngạc nhiên rằng, tại sao ở cái tuổi gần 80 (thời điểm xuất bản cuốn tự truyện), bà vẫn còn viết những câu văn trẻ trung và “tươi mát” như thế”. Có may mắn được là học trò và đồng nghiệp của bà trong suốt gần 40 năm qua, tôi đã hiểu được ít nhiều con người, tính cách, phong thái làm việc của bà. Ấy là tôi cứ “liều mạng” nói vậy. Chứ hiểu được đến bao nhiêu, mỗi con người luôn là một thế giới chứa đựng vô vàn những điều bí ẩn và mới mẻ, tôi không dám khẳng định là với những dòng viết ngắn ngủi này, đã có thể phác hoạ đầy đủ bức chân dung về bà. Với những con người như bà, cần đến nhiều phác hoạ, may ra mới hi vọng có được một bức chân dung đầy đủ.
Tôi vẫn nhớ, năm tôi bước chân vào khoa Ngữ Văn, Đại học Tổng hợp, lúc ấy người ta hay quen gọi là Tổng hợp Văn, cô giáo Đặng Thị Hạnh vẫn còn rất trẻ. Hình như chỉ vào tuổi 40 thì phải. Trong trí nhớ nhạt nhoà ít ỏi của tôi lúc bấy giờ, cô Hạnh của ngày ấy không khác mấy với cô Hạnh bây giờ. Ấy là tôi muốn nói đến cái vẻ ngoài hơi có phần “khắc khổ”, gầy gò của một người mà lẽ ra căn cứ vào nguồn gốc xuất thân cũng như hoàn cảnh sống bấy giờ, phải hoàn toàn ngược lại mới đúng. Ở Phó giáo sư – Nhà giáo Ưu tú Đặng Thị Hạnh có những nét phẩm chất mà trong suốt cả một thời gian dài, gần như rất ít có sự thay đổi: thoạt đầu mới gặp thì có vẻ hơi nghiêm khắc, lạnh lùng, nhưng nếu hiểu, quen và tiếp xúc lâu thì thấy sự dung dị, mộc mạc toát ra trong từng cử chỉ, dáng điệu, lời nói. Nhìn vẻ bề ngoài, ít ai biết bà là một trong những người con gái “ưu tú” của một gia đình trí thức lớn (bên cạnh giáo sư Đặng Thị Hà, phu nhân Đại tướng Võ Nguyên Giáp, GS Đặng Thanh Lê, PGS Đặng Anh Đào, PGS Đặng Thai Hoàng, PGS Đặng Xuyến Như). Cha của bà, học giả Đặng Thai Mai, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Giáo Dục, chủ nhiệm Khoa Ngữ Văn, Viện trưởng Viện Văn học, một chuyên gia hàng đầu trong đội ngũ những nhà nghiên cứu văn học ở nước ta thời kì đầu. Với tôi, được quen biết và làm việc với Phó giáo sư Đặng Thị Hạnh trong suốt gần 40 năm qua, quả là một niềm vinh hạnh rất lớn. Làm việc bên cạnh bà tại bộ môn văn học nước ngoài, khoa Ngữ Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội, tôi đã phát hiện ra ở người “thầy” rất đáng kính trọng này những vẻ đẹp lấp lánh, mà tôi tin rằng không phải ai cũng dễ dàng có được.
首先，最令人称道的是她身上那种朴素、不做作和真诚的气质，她从不喜欢“炫耀或浮夸”。邓氏行老师出生于越南中部（义安省清章县梁田村），人生经历坎坷，甚至曾担任河内一所大型高中（长王中学）的校长，但她始终保持着朴实、诚实、开朗和亲切的性格。认识她多年，我发现这些性格特质几乎没有改变。作为学者邓泰梅的女儿，当她需要表达或理解某个事实时，从不拐弯抹角；她总是直言不讳，从不怕得罪人，从不为了奉承而吹捧，也从不贬低她真正“不喜欢”的人。在她所有的言行中，真理始终是最重要的准则。我记得有一次，一位文学系的同事在一家颇具声望的专业期刊（《文学杂志》）上发表了一篇关于法国文学概念（“准文学”）的文章。由于作者对这个概念理解不够透彻，却又自诩博学，这位同事便在同一期刊上发表了一篇文章，对这个文学概念进行了科学分析，并在文章结尾处留下了一句简洁而深刻的总结（“我认为，对于当今的读者和作家而言，严肃性和理解力是必要的”），但她将这句话放在了脚注里，以免对方感到尴尬。近40年来，我本人很少得到她的赞扬，反而多次遭到批评。直到最近，在我完成工作之后……Tuyển tập Thi pháp hiện đại – Một số vấn đề lí luận và ứng dụng 我知道杜德孝教授对这本书很感兴趣，所以立刻把它送给了她。第二天，她就打电话来，详细地和我讨论了我写的关于杜德孝教授的那篇详尽的文章。她依然坦诚真挚地对我说：“你写得很好，基本梳理了教授的生平，但如果你能更深入地探讨一下这个问题，那就更好了……”这是她多年来难得的赞扬，但我依然珍视并感激她这份朴实真诚的品格。
在科学领域，副教授邓氏行始终谨记自己的局限，无论言谈举止还是发表论文，都保持着克制。纵观她的科学生涯，尽管博览群书、知识渊博，邓氏行从未炫耀过自己的学识，也从未自诩为无所不知的“圣人”。或许正因如此，在她半个多世纪的科研生涯中，邓氏行从未将论文的“数量”作为衡量自身成就的标准。相反，我知道她对所有科研活动都极其谨慎克制，无论大小。她从未为了金钱和“空洞的名声”而出卖自己的学术成果，尽管我知道她本人也并非家境殷实。她曾告诉我，一家报社曾以数百万越南盾的稿酬向她提供短篇论文，但她仍然拒绝了。事实上，她只写自己真正相信的东西，只谈论自己彻底理解、真正“洞悉一切”的东西。她迄今为止撰写和出版的书籍数量屈指可数。法国浪漫主义和现实主义文学与黎鸿三合著，部法国文学史19世纪和20世纪，与许多其他作者合著的论文弗拉基米尔·雨果的小说，20世纪法国散文中的杰出人物还有一些其他的文章和译作——实际上与她这样一位科学家的渊博知识相比并不算多——但它们的科学价值却极其巨大。这些都收录在她的回忆录中。小女孩望着雨。（2008年由女性出版社出版）她非常真诚地谈到了自己独特的性格：“我更喜欢写作而不是教书，更喜欢阅读而不是写作。”我相信她的话是发自肺腑的。我记得刚毕业时，我被她收为“学徒”，和她一起教授古典和浪漫主义法国文学。每当有教职机会时，她总是会“推荐”给我，说：“小欣，你去那里教书，那里的薪水很高。”尽管当时我还很年轻，但她的话却让我充满热情。作为一位杰出的教师，邓氏行老师多年来既从事教学工作，也参与学校管理，但她总是坦言自己在这两方面都“力不从心”。担任中王中学十年校长对她来说是一段“艰辛的考验”。后来，当她卸任“领导”职位，回到文学系任教时，我始终记得她从未接受过任何领导职务，哪怕是像系副主任这样的小职位。她坦诚地承认自己并非那种教学和领导才能出众的老师。与她的同行——人民教师黎鸿森相比，她承认自己在这方面“逊色不少”。我记得最近一次通话中，她对一位学生（也是文学系的同事，副教授许达）在报纸上发表的一篇文章“赞扬她教学出色”一事犹豫不决。我认为她同事的赞扬并非虚言。但在通话中，她坚持认为这种赞扬不恰当。她拒绝接受别人对她尚未取得的成就的赞扬。另一个故事则展现了她在科研工作中的独特之处。她告诉我，有一次，一位专家未经她事先同意，就把一篇关于海明威的博士论文发给她审阅。她坦率地告诉这位专家，从专业角度来说，她无法胜任这项工作。尽管大家都知道，对于像她这样博览群书、知识渊博的杰出研究人员来说，这完全在她的能力范围之内。她起初对接受挑战犹豫不决。然而，由于这份工作强调在评价科学工作时保持诚实和准确，她坚决拒绝了。有时，她跟我聊天时会抱怨，如今评价科学工作是多么容易和简单化。她提到博士论文评审委员会，评审员对论文主题缺乏深入理解，却能写出看似“科学”但实际上空洞且不负责任的评论，这些评论在委员会看来毫无根据……
她退休已近三十年，但时至今日，副教授兼杰出教师邓氏行（Dang Thi Hanh）从未放弃对文学的热爱。几乎每天发生的每一场文学活动，她都会观察、询问、学习，有时还会尽力参与其中。如今她已84岁高龄，身体每况愈下，即使最近一次手术后，视力也并不理想。但她对知识的渴望却从未消减。如果她想学习什么，就会请丈夫洪居中将（Hong Cu）朗读；如果她需要写作，就会口述，由洪居中将誊写。尽管无法独自完成所有工作，她仍然欣然同意参与翻译一部难度极高的长篇小说。寻找逝去的时光出自普鲁斯特之口。在任何需要写作诚实准确的事情之前，她始终坚定地捍卫科学的准确性。最近，她在电话里向我透露：“这幅图，就是作品的标题。”追忆逝去的时光翻译团队中的一名成员坚持要将其翻译成越南语。找回失去的时间然而，长期以来，人们一直在翻译寻找逝去的时光只需要添加或删除一个词而已。去搜索和再次找到它当她发现另一位译者的要求不合理时，她始终坚决捍卫自己的译作。她说，法语原文中包含……啊……这已经意味着去搜索那么，为什么要改变呢？这只是学者邓泰梅之女日常生活中践行科学精神的众多例子之一，这些例子足以让我对她无比钦佩。科学家，顾名思义，绝不会出于顺从或顾虑而妥协。真理是衡量科学的唯一标准。
为表彰她对在越南推广法国文学的卓越贡献，以及半个多世纪以来对科学和教育事业的奉献，2月21日，副教授兼杰出教育家邓氏行荣获法国政府颁发的学术棕榈勋章。在法国文化中心举行的庄严而朴素的授勋仪式上，我有幸成为她为数不多的熟人之一。她向我透露，她不喜欢炫耀，也不认为这是一件“大事”，所以她觉得没有必要邀请很多人。当被邀请发言时，这位身材娇小、声音谦逊的“学术骑士”邓氏行一如既往地温和地分享着她朴实的见解，依然不愿谈论“大事”。对我而言，我始终觉得，在这位朴素、睿智、博学的女性背后，蕴藏着浩瀚的人生智慧，即使我穷尽一生，恐怕也无法完全领悟。
2013年9月开学第一天
作者：Tran Hinh
最新消息
旧新闻
