TTLV: Gạo nếp và sản phẩm gạo nếp trong văn hóa ẩm thực của Nhật Bản

THÔNG TIN VỀ LUẬN VĂN THẠC SĨ

1. Họ và tên học viên: Trần Thảo Minh                                        2. Giới tính: Nữ

3. Ngày sinh: 03/06/1995

4. Nơi sinh: Hà Nội

5. Quyết định công nhận học viên số: 5626/QĐ-XHNV ngày 29/12/2023 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

6. Các thay đổi trong quá trình đào tạo: Có gia hạn 1 lần (đến 29/6/2026) theo Quyết định kéo dài thời gian học tập số 9028/QĐ-XHNV ngày 23/12/2025 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. 

7. Tên đề tài luận văn: “Gạo nếp và sản phẩm gạo nếp trong văn hóa ẩm thực của Nhật Bản”.

8. Chuyên ngành: Nhật Bản học                                                       Mã số: 8310613

9. Cán bộ hướng dẫn khoa học: 

TS. Phạm Hoàng Hưng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

10. Tóm tắt các kết quả của luận văn:

Luận văn nghiên cứu gạo nếp và các sản phẩm từ gạo nếp trong văn hóa ẩm thực Nhật Bản nhằm làm rõ quá trình hình thành, vai trò văn hóa và sự biến đổi của loại thực phẩm này từ truyền thống đến hiện đại. Trên cơ sở lý thuyết biến đổi văn hóa và tiếp biến văn hóa, luận văn phân tích sự chuyển dịch của gạo nếp từ không gian nghi lễ sang các hình thức tiêu dùng thường nhật trong xã hội hiện đại.

Chương 1 trình bày nguồn gốc, quá trình hình thành và vai trò của gạo nếp trong tín ngưỡng và nghi lễ truyền thống Nhật Bản thông qua các sản phẩm như mochi, kagami mochi và ozōni. Qua các tư liệu lịch sử và văn hóa, luận văn cho thấy gạo nếp không chỉ là thực phẩm mà còn mang ý nghĩa biểu tượng gắn với tín ngưỡng lúa nước và đời sống cộng đồng.

Chương 2 khảo sát thực trạng sản xuất, lưu thông và tiêu dùng gạo nếp tại Nhật Bản hiện nay thông qua các số liệu liên quan đến vùng trồng, sản lượng, tiêu dùng và hoạt động thương mại. Kết quả cho thấy các sản phẩm từ gạo nếp đang ngày càng mang xu hướng công nghiệp hóa, thương mại hóa và thích nghi với mô hình tiêu dùng hiện đại.

Chương 3 tập trung phân tích sự biến đổi trong vai trò và ý nghĩa văn hóa của gạo nếp trong xã hội Nhật Bản hiện đại. Luận văn làm rõ quá trình chuyển dịch từ chức năng nghi lễ sang tiêu dùng thường nhật, đồng thời chỉ ra rằng các sản phẩm từ gạo nếp vẫn tiếp tục duy trì những giá trị văn hóa nhất định dưới các hình thức tồn tại mới.

11. Khả năng ứng dụng trong thực tiễn (nếu có):

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về văn hóa Nhật Bản, văn hóa ẩm thực và biến đổi văn hóa trong xã hội hiện đại. Ngoài ra, luận văn cũng có thể phục vụ giảng dạy và học tập trong lĩnh vực Nhật Bản học, văn hóa học và nghiên cứu Đông Á tại các cơ sở đào tạo đại học.

12. Những hướng nghiên cứu tiếp theo (nếu có):

Trong tương lai, có thể tiếp tục nghiên cứu sâu hơn mối quan hệ giữa gạo nếp với tín ngưỡng dân gian, Thần đạo và các lễ hội truyền thống tại Nhật Bản. Bên cạnh đó, từ góc độ biến đổi văn hóa, có thể mở rộng nghiên cứu theo hướng tìm hiểu quá trình bảo tồn, thích nghi và tái cấu trúc của văn hóa ẩm thực truyền thống trong bối cảnh hiện đại hóa và toàn cầu hóa hiện nay. Ngoài ra, việc khảo sát sự thay đổi trong nhận thức và thực hành tiêu dùng của thế hệ trẻ đối với các sản phẩm từ gạo nếp cũng sẽ góp phần làm rõ sự vận động của văn hóa ẩm thực Nhật Bản trong xã hội đương đại.

13. Các công trình đã công bố có liên quan đến luận văn: Không có

INFORMATION REGARDING MASTER’S THESIS

1. Student's full name: Tran Thao Minh                                        2. Gender: Female

3. Date of birth: September 1, 1995

4. Place of birth: Ha Noi

5. Decision on Recognition of Student: Decision No. 5626/QD-XHNV dated December 29, 2023, by the President of the University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi.

6. Changes in the training process: One extension granted (until June 29, 2026) according to Decision No. 9028/QD-XHNV dated December 23, 2025, by the President of the University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi.

7. Thesis title: “Glutinous rice and glutinous rice product in Japanese culinary culture”.

8. Major: Japanese Studies                                                               Code: 8310613

9. Scientific supervisor: Pham Hoang Hung, Ph.D, University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi.

10. Summary of the thesis findings:

This thesis examines glutinous rice and glutinous rice products in Japanese food culture in order to clarify their formation process, cultural roles, and transformations from the traditional period to the modern era. Based on theories of cultural change and cultural acculturation, the thesis analyzes the shift of glutinous rice from the sphere of rituals and beliefs to forms of everyday consumption in modern society.

Chapter 1 presents the origins, formation process, and roles of glutinous rice in traditional Japanese beliefs and rituals through products such as mochi, kagami mochi, and ozōni. Through historical and cultural sources, the thesis shows that glutinous rice was not only a food item but also carried symbolic meanings associated with rice-cultivation beliefs and communal life.

Chapter 2 investigates the current situation of glutinous rice production, distribution, and consumption in Japan through data related to cultivation areas, production volume, consumption, and commercial activities. The findings indicate that glutinous rice products are increasingly characterized by industrialization, commercialization, and adaptation to modern consumption patterns.

Chapter 3 focuses on the transformation of the roles and cultural meanings of glutinous rice in contemporary Japanese society. The thesis clarifies the shift from ritual functions to everyday consumption, while also pointing out that glutinous rice products continue to maintain certain cultural values through new forms of existence and consumption.

11. Practical applicability (if any):

The findings of this thesis may serve as reference materials for studies related to Japanese culture, food culture, and cultural transformation in modern society. In addition, the thesis may also be used for teaching and learning purposes in the fields of Japanese Studies, Cultural Studies, and East Asian Studies at universities and research institutions.

12. Further research directions (if any):

the future, further studies may continue to explore the relationship between glutinous rice and folk beliefs, Shinto, and traditional festivals in Japan. In addition, from the perspective of cultural transformation, future research may expand to examine the processes of preservation, adaptation, and restructuring of traditional food culture in the context of modernization and globalization. Furthermore, investigating changes in the perceptions and consumption practices of younger generations toward glutinous rice products may also contribute to a better understanding of the ongoing transformation of Japanese food culture in contemporary society.

13. Published works related to this thesis: None.