1. 프랑스의 "디앙비앙푸 함정"
북베트남 전선에서 여러 차례의 대패와 주도권 상실을 겪은 식민지 프랑스는 인도차이나 전쟁에서 완전한 패배의 위기에 직면했습니다. 다수의 군사적 업적을 쌓은 유능한 장군이자 프랑스 인도차이나 원정군 총사령관으로 자원한 앙리 나바르 장군은 프랑스와 미국 정부 모두의 신뢰와 큰 기대를 한 몸에 받을 만큼 뛰어난 군사적, 정치적 비전을 지녔습니다. 나바르 장군은 자신의 이름을 딴 작전 계획을 가지고 인도차이나에 도착하여 이전 장군들이 예상하지 못했던 새로운 전쟁 구도를 만들어냈습니다. 1953년 겨울부터 1954년 봄까지 진행된 작전에서, 미국과 프랑스 정부가 지원한 막대한 자금(7,500억 프랑)을 바탕으로, 그는 북베트남에서의 대규모 전투 대신 약 100개의 기동대대를 구축하는 데 집중했습니다. 목표는 1954-1955년 겨울-봄 작전에서 대규모 공세를 펼쳐 베트남군 주력 부대를 섬멸하고, 이를 통해 프랑스의 승리로 전쟁을 끝내는 것이었다.
나바르 계획을 통해 프랑스는 1953-1954년 겨울-봄 전역과 디엔비엔푸 전투에서 세 개의 주요 전선에서 적을 공격할 계획이었다.
첫째로, 군사 전략의 기본 원칙은 계획과 전투 전략의 비밀 유지인데, 에드워드 나바르는 대대적인 선전 활동을 통해 자신의 의도를 과시했습니다. 프랑스 선전 기관은 프랑스와 인도차이나 양쪽에서 원정군 총사령관의 계획을 아낌없이 칭찬했습니다. 이후 디엔비엔푸를 결정적인 전략적 전투로 선정하면서, 그곳을 "난공불락의 요새"라고 자신 있게 주장하며 베트민에게 전투를 제안했습니다. 이러한 선전은 본질적으로 "허위 전력 과시"였으며, 전투 전 전력, 특히 후방 지원, 병참, 자금, 병력, 무기의 강점을 과시하여 적을 압도하려는 의도였습니다. 프랑스는 후방과 보급망의 강점을 과장함으로써, 전장에서 주도권을 쥐고 있다는 강력한 이미지를 구축하여 본국 여론을 달래고, 원정군 병사들의 사기를 진작시키며, 적군을 현혹하고 위협하여 방어적인 태세를 취하게 하거나, 대규모 전투를 수용할 경우 패배할 것이라는 점을 분명히 하려 했습니다.
둘째로, H. 나바르는 1953-1954년 겨울-봄 전역 동안 북베트남에서 대규모 공세를 펼치지 않으면 적의 방어력이 약화되고, 특히 북부 지역에서 적의 선제공격을 허용하게 될 것이라고 주장했습니다. 그러나 그는 1953년 10월, 닌빈 남서부와 탄화 북부에서 대규모 군사 작전(갈매기 작전)을 개시했습니다. 이곳은 베트남의 전략적으로 중요한 자유 지역으로, 베트남군 제320사단과 제304사단이 주둔하고 있었습니다. 프랑스의 계략은 베트남군이 준비 없이 대규모 전투에 수동적으로 대응하도록 유도하여 병력을 노출시키는 것이었습니다. 만약 베트남군이 대규모 전투에 휘말리게 된다면, 주력 부대를 배치해야 할 것이고, 이는 베트남군을 프랑스군에 맞서기 위한 수동적인 입장으로 몰아넣어 프랑스군이 대규모 공격을 감행하고 막대한 손실을 입히며 주도권을 되찾을 수 있는 상황을 만들겠다는 것이었습니다. 대규모 전투가 없었다면 베트남은 교두보와 중요한 보급 기지, 심지어 전략적 요충지인 탄-응에-띤 자유지대까지 잃게 되었고, 제320사단은 전멸했을 것이다.
셋째로, 시걸 작전이 실패하고 베트남 주력군이 북서쪽으로 진격하는 것이 발각되자, 프랑스는 디엔비엔푸(라이쩌우)를 인도차이나에서 가장 강력한 요새로 건설하여 전략적으로 결정적인 전장으로 삼기로 했습니다. 프랑스는 디엔비엔푸 전장이 "베트남 민에게 이상적인 곳"이라고 판단하여 베트남 주력군을 유인했습니다. 베트남 민은 이 산악 지대가 베트남이 보유한 대규모 보병 사단의 전투력에 적합하다고 생각했습니다. 그러나 최종 승리는 프랑스의 몫이었습니다. 신속 공격은 첨단 무기와 현대식 재래식 전쟁 지휘 경험이 부족한 베트남에게 불리했고, 전장이 주요 후방 지역에서 멀리 떨어져 있어 장기전은 지속 불가능했습니다. 반면, 수송기를 통한 확실한 병참 지원, 현대식 무기, 그리고 강력한 방어 시설을 갖춘 프랑스는 베트남 주력 부대를 격파하고 베트남 북서부, 라오스 북부 및 기타 지역의 통제권을 유지할 수 있었습니다.
프랑스가 적을 위해 만든 "디엔비엔푸 함정"(프랑스어 명칭: Lepiège Dienbienphu)은 여러 측면에서 심오한 의미를 지녔는데, 그중 가장 중요한 것은 적을 함정에 빠뜨리기 위해 고안된 자멸적인 전략이었다. 나바르 장군은 디엔비엔푸 전투에서 계획, 시기, 위치, 병력 배치에 있어 수동적인 태도를 취했다. 그는 적이 이러한 점들을 프랑스의 실수로 인식하고 함정에 빠져들 것이라고 믿었다. 이는 전문적인 군 경력을 가진 장군이자 나토군 참모총장을 역임했던 인물답게 영리하고 기발한 전략이었다.
2. 디엔비엔푸에 갇힌 사람들
1953년에서 1954년까지의 겨울-봄 전역과 디엔비엔푸 전투에서 프랑스가 보여준 기습 공격은 마치 체스 게임과 같았습니다. 단 한 번의 잘못된 수로 상대방이 게임 전체를 패배하게 되는 상황이었죠. 아이러니하게도, 결국 프랑스 자신들이 베트남에 의해 포위당하고 말았습니다.
계획과 관련하여, 1953년 9월 정치국과 호찌민이 제시한 베트남 군사 전략은 다음과 같았습니다. "주력의 일부를 적의 전략적으로 중요하고 적이 포기할 수 없는 약점과 취약 지역을 공격하는 데 집중시켜 적의 주력 부대를 북부 삼각주에서 분산시키고, 불리한 지역에서 전투를 벌이게 함으로써 적을 섬멸하고 인민과 땅을 해방할 수 있는 조건을 조성한다. 적이 삼각주에서 빠져나가면, 주력 부대의 다른 일부를 삼각주 공격에 투입하여 인민 전쟁을 전개하고 적의 나머지 군사력을 섬멸한다."
의도적이든 전략적이든 간에, 베트남의 정책에 따르면 초기에는 특히 1953-1954년 겨울-봄 전역 동안 북부에서 대규모 공세를 펼칠 의도가 없었고, 디엔비엔푸를 주요 전략적 목표로 삼지도 않았다는 것이 분명합니다. 그러나 1953년 12월, 베트남은 전략적 접근 방식을 유연하게 변경하여 디엔비엔푸를 항전의 결정적인 전투로 선택했습니다. 이는 베트남이 적의 전술을 이용하여 자신의 전략을 실행하는 "역전략"을 펼쳤다는 것을 의미합니다. 겉으로는 프랑스군의 함정에 빠진 것처럼 보였지만, 실제로는 디엔비엔푸에서 프랑스군을 함정에 빠뜨린 것입니다. 이러한 전략 변경에는 북부에서 대규모 공세를 펼치지 않겠다는 입장에서 대규모 공세를 펼치는 것으로, 프랑스군의 취약 지역을 공격하는 것에서 프랑스군이 견고한 요새로 방어 태세를 갖춘 지역을 공격하는 것으로, 그리고 적의 가장 약한 지점만을 공격하는 것에서 인도차이나에서 가장 강력한 적을 공격하는 것으로의 전환이 포함되었습니다.
베트남의 전략, 즉 신속한 공격과 신속한 승리에서 안정적이고 확실한 공격과 확실한 승리로의 전환 및 함정 대응 전략은 여러 연구에서 논의되어 왔습니다. 본 논문에서는 후방에서 전선으로의 인적·물적 자원 동원과 전선 보급품의 조직화를 통해 극명하게 드러나는 병참 분야에서의 함정 대응 전략에 대해 추가적으로 살펴보겠습니다.
병참적 관점에서 볼 때, 디엔비엔푸를 전략적 결정전으로 선택한 것은 H. 나바르가 고안한 이상적인 함정이었다. 이는 베트남 민족해방군(비엣민)에게 큰 충격을 주었고, 겉으로는 50대 50의 승산이 있는 것처럼 보였지만, 실제로는 함정으로 유인하기 위한 기만이었다. 프랑스는 베트남이 어떤 전략을 선택하든 결국 패배할 것이라고 믿었다. 대규모 전투 없이는 베트남이 저항을 종식시킬 수 없고 협상에서도 불리할 것이며, 신속하고 대규모 공격은 현대식 무기와 지휘 전문성 부족으로 어려움을 겪을 것이고, 장기적인 포위는 식량 부족으로 이어질 것이라고 생각했다. H. 나바르는 양측 모두 병참상의 어려움에 직면하겠지만, 비엣민의 문제가 훨씬 더 크고 어떤 전략을 선택하든 극복하기 어려울 것이라고 주장했다.
Quả thật, vấn đề hậu cần, nói cụ thể hơn là sự tiếp tế lương thực, thực phẩm, vũ khí cho bộ đội tác chiến ở các chiến trường trong cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953- 1954 nói chung, cho chiến dịch Điện Biên Phủ nói riêng là cực kỳ quan trọng, có ý nghĩa quyết định thành công hay thất bại của tiền tuyến. Điều bất ngờ lớn mà phía Việt Nam đã gây ra cho người Pháp trong trận Điện Biên Phủ là đã xây dựng và huy động được nguồn nhân lực, vật lực to lớn của hậu phương và tổ chức vận chuyển được nguồn lực đó cho mặt trận. Cách thức mà Việt Nam tao ra điều bất ngờ đó là thành lập Hội đồng cung cấp mặt trận, tổ chức vận tài theo lối “cung-trạm” và lấy vùng từ do Thanh- Nghệ- Tĩnh làm hậu phương chính.
Sau các chiến dịch lớn thời kỳ 1950- 1952, nhất là kinh nghiệm của chiến dịch Tây Bắc, vấn đề tổ chức tiếp tế cho bộ đội được Tổng cục Cung cấp của Quân đội nghiên cứu và đi đến ý tưởng tổ chức vận tải theo lối “cung, trạm”. Nghĩa là chia tuyến vận tải từ hậu phương ra tiền tuyến thành các cung đường gọi là hậu tuyến, trung tuyến và hỏa tuyến. Hậu tuyến do hậu phương phụ trách, có nhiệm vụ huy động sức mạnh hậu phương theo yêu cầu của mặt trận, đưa lên tuyến vận tải chiến lược. Trung tuyến do cả hậu phương và quân đội cùng phụ trách, đưa nguồn lực huy động được ra phía trước, giao cho hậu cần quân đội. Hỏa tuyển do lực lượng hậu cần của quân đội phụ trách, đưa nguồn lực đến các đơn vị tác chiến. Ở các cung đường đó lại có các trạm. Trạm là nơi tiếp nhận nguồn lực từ phía sau đưa lên và chuyển giao cho phía trước, nơi lực lượng vận chuyển nghỉ ngơi, đặt kho tàng, trạm xá, nơi sửa chữa phương tiện sau một chặng vận tải.
Từ những đề xuất của Ban kinh tế Chính phủ do Tổng cục cung cấp báo cáo lên, ngày 27-7-1953, Hội đồng Chính phủ đã ra quyết định thành lập cơ quan đặc trách công tác chi viện tiền tuyến là Hội đồng cung cấp mặt trận(). Sự ra đời của HĐCCMT các cấp là kết quả của một quá trình suy nghĩ, đúc rút kinh nghiệm của Đảng, Chính phủ và Quân đội Việt Nam trong quá trình lãnh đạo, tổ chưc thực hiện công tác chi viện chiến trường cũng như công tác xây dựng và bảo vệ hậu phương, là một sáng tạo quan trọng của Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp, một bất ngờ đối với người Pháp về vấn đề tổ chức tiếp tế mặt trận.
Phía Pháp biết rõ vùng tự do Thanh - Nghệ - Tĩnh là nơi đất rộng, người đông, tinh thần cách mạng cao, lương thực, thực phẩm dồi dào so với vùng tự do Việt Bắc hay vùng mới giải phóng Tây Bắc. Song họ cho rằng nơi đây cách mặt trận trên 500 cây số, không có xe cơ giới, đường sá hiểm trở, luôn bị không quân Pháp đánh phá, ngăn chặn, nên vùng hậu phương này sẽ không phát huy được vai trò của nó cho tiền tuyến. Họ không ngờ rằng, với việc thành lập Hội đồng cung cấp mặt trận và cách tổ chức vận tải theo cung trạm, biết dựa vào vùng “Hoan Diễn” này, Việt Nam đã làm nên kỳ tích mới về huy động và phát huy sức mạnh hậu phương cho tiền tuyến.
Tính tổng hợp, từ giai đoạn chuẩn bị cho đến lúc kết thúc chiến dịch, HĐCCMT đã huy động được 25.056 tấn gạo, 1.824 tấn thịt và thực phẩm khô. Riêng hậu phương Thanh-Nghệ-Tĩnh, dân công các loại huy động được 214.924 người với 14.500.000 ngày công. Mỗi chiếc xe đạp thồ được từ 165 kg lên 215 kg rồi 250 kg, sau đó lên 320 kg. Trong đợt tiến công thứ III, Thanh Hoá huy động tới mức kỉ lục: 120.000 người (25.000 nữ), 10.075 xe đạp thồ...
Chính người Pháp cũng đã phải thừa nhận sự bất ngờ của họ về sức mạnh của hậu phương Việt Nam và khá năng tổ chức chi viện tiền tuyến sáng tạo, hiệu quả của Việt Nam.
Trong cuốn "Tấn thảm kịch Đông Dương" do E.Kri-e-gơ (E.Krieg) chủ biên, các tác giả Pháp đã viết ở tập III-Cái cạm bẫy Điện Biên Phủ (Lepiège Dien bien phu) về sai lầm này của H.Navarre như sau: "Người ta đã khẳng định với Navar và Navar cũng tin rằng Việt Minh không tiếp tế được tới Điện Biên Phủ; rằng bọn cu ly muốn tới được đó thì sẽ ăn hết 4/5 những gánh thực phẩm của họ; rằng việc cung cấp đạn dược sẽ không cho phép địch lợi dụng số lượng quân nhiều hơn quân Pháp mà chúng có thể tập hợp được. Và cũng bởi vì, mặc dầu đã có sự chứng minh hàng ngày, Navar vẫn còn tin rằng không quân của ông ta với những phương tiện đã rất thiếu rồi-còn có thể phá huỷ những đường tiếp tế của Việt Minh”. “Tướng Navar không nghĩ rằng Giáp (tức Đại tướng Võ Nguyên Giáp- N.Đ.T chú thích) đang động viên hàng vạn đàn ông và đàn bà, 50.000 hay 80.000? Không ai biết được đúng số lượng. Đoàn người đó đã bắt đầu thành một đàn kiến rất lớn đi tiếp tế quân đội, đang kéo lên vùng dân Thái.... Khi tạo nên con nhím Điện Biên Phủ, Navar tưởng kéo được Việt Minh đến đó. Ông ta tưởng nắm được thế chủ động, mà ông ta thường vẫn than phiền rằng đội quân viễn chinh đã bỏ mất từ năm 1950. Trong khi ông ta thản nhiên tưởng tượng mình đang nhử được Việt Minh thì ông ta không biết rằng ông ta đang để cho Võ Nguyên Giáp vận quân xiềng ông lại (...) Chính ông ta (Võ Nguyên Giáp) chứ không phải Navar đang đánh bẫy ở vùng dân Thái- ở cái vùng rất thân thương đối với chỉ huy địch. Và đến ngày 20-11-1953 con nhím mang tên Navar đã sa vào bẫy đó" ().
Chính người Pháp cũng đã phải thừa nhận sự bất ngờ của họ về sức mạnh của hậu phương Việt Nam và khá năng tổ chức chi viện tiền tuyến sáng tạo, hiệu quả của Việt Nam. Béc-na-phôn (Bernard Fall), nhà sử học, trong cuốn "Việt Minh 1945-1960" (Le Viet Minh 1945-1960) đã nói về thắng lợi của Việt Nam ở Điện Biên Phủ rằng: "Trước hết và trên hết là những chiến thắng về tổ chức tiếp tế" (). Bản thân H.Navarre sau này, trong cuốn hồi kí "Đông Dương hấp hối" (L'Agonie de L'Indochine) của mình cũng đã thú nhận: "Trong lĩnh vực quân sự, bài học đầu tiên là không nên đánh giá quá thấp những khả năng của đối phương" (). I-von Pa-nhi-nét, học giả Pháp, trong cuốn "Mắt thấy ở Việt Nam" đã ghi lại lời than thở của một viên sĩ quan Pháp chua chát thừa nhận sự bất ngờ và thất bại của họ cũng như thắng lợi của Việt Nam trong “cái cạm bẫy về lĩnh vực tiếp tế” cho chiến dịch Điện Biên Phủ, là: "Than ôi! máy bay của ta lại thua đôi bồ dân công của Việt Minh"().
Một viên trung tướng không quân (vốn là trung úy phi công quân lực Pháp ở Điện Biên Phủ) đã trao đổi, thừa nhận với tác giả bài viết này (N-Đ-T), tại Paris, rằng lực lượng không quân Pháp đã rất nỗ lực vận tải cho mặt trận cũng như ném bom ác liệt các tuyến vận tải của Việt Nam, song do thời tiết bất lợi và sự di chuyển rất kín đáo, khôn khéo của bộ đội, dân công Việt Nam nên hiệu quả các trận oanh tạc rất hạn chế. Rằng người Pháp bị khuất phục ở Điện Biên Phủ có nguyên nhân quan trọng là bị Việt Nam phá bẫy về vấn đề tiếp tế, do bất lực trước ý chí và hiệu quả của công tác hậu phương, hậu cần của Việt Nam().
Tóm lại, Đông Xuân 1953- 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ là một thời điểm và địa bàn tiêu biểu về việc sử dụng mưu kế, về nghệ thuật cài bẫy và phá bẫy của cả hai phía Pháp và Việt Nam. Cuộc đọ chí, đọ trí và đọ lực toàn diện, quyết liệt, trong đó có vấn đề hậu phương, hậu cần của hai bên trong trận Điện Biên Phủ mà thắng cuộc cuối cũng đã thuộc về Việt Nam, Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp chắc chắn vẫn là một đề tài nghiên cứu lý thú, một bài học lịch sử hay cho hậu thế.
작가:응오 당 트리 부교수
최신 뉴스
이전 뉴스
